Tranter la tradiziun ed ils novs basegns

Da Sylvia Blatter-Durnwalder (trad. LR)

Ovra grischuna per l'artisanat indigen. Ella exista dapi sessanta onns ed è sper quella da Turitg la pli veglia ovra d'artisanat en Svizra. En il decurs da quests decennis han ils carstgauns midà lur moda da viver en blers reguards ed han sviluppà novs basegns. Ha quai er effect sin l'Ovra grischuna per l'artisanat indigen? Sylvia Blatter-Durnwalder ha discurri cun il president da l'ovra, Peter Senn.

Tgi na enconuscha betg las butias da l'Ovra d'artisanat svizzer cun sia purschida substanziala da textilias tessidas a maun, tailas per costums, cheramica tradiziunala ed objects solids d'arom e da lain.
Il 1930 han.ins fundà a Cuira l' Associaziun Ovra grischuna per I'artisanat indigen cun la finamira da promover la lavur chasana a la champagna ed il taisser a maun, per qua tras offrir pussaivladads da gudogn en las valladas isoladas muntagnardas. L'onn da fundaziun da I'Associaziun è vegnida averta a Cuira l'emprima butia a la via da I'Engiadina. A medem temp han ins surpiglia ina stiva da taisser cun dus talers a la, Schlangengasse.

In'atgna chasa
Il 1948 ha acquistà I'Ovra grischuna per I'artisanat indigen in'atgna chasa a la chantunada Reichsgasse/Mühleplatz: «In cas da fortuna spezial»; manegia Peter Senn; il president da l'ovra, da «sia» chasa che va enavos en sia substanza fin al 17avel tschientaner. Oz dispona l'Ovra grischuna per I'artisanat indigen da localitads da vendita da 86 meters quadrat. Ina stiva da taisser cun sis talers furman, iI center da questa chasa che cuntegna er locals da magasinada e da biro e trais abitaziuns.

La stiva da taisser
En la stiva da taisser lavuran da preschent duas tessunzas professiunalas a temp cumplain. Ellas taissan per l'Ovra grischuna per l'artisanat indigen; da temp en temp dattan ellas er instrucziuns ordaifer. I na vegn dentant dà nagins curs da taisser. Peter Senn: "Quai bloccass memia fitg ils talers e basegnass dapli talers pli pitschens che quai che nus avain." En la stiva da taisser lavurava anc avant pauc temp ina dunna impedida. "Nus vulessan er integrar vinavant persunas impedidas, pertge jau chatt che quai tutgia er tar nossas incumbensas", declera il president da l'ovra ed agiunta: "La stiva da taisser ans fa in pau fastidis, ella n'è gia dapi in temp betg pli auto purtanta e po be vegnir mantegnida grazia als retgavs da la butia." Memia paucas pustaziuns? "Betg exnum", manegia Peter Senn sin questa dumonda. "Igl è cler ch'ils talers na vegnan adina duvrads tuttina intensiv. En cas d'ina pustaziun pli gronda – p. ex. d'in hotel – èn ils talers occupads cumplainamain. Mintgatant ans gidan er autras stivas da taisser dal chantun – cun las qualas nus avain dal reminent fitg bunas relaziuns – ad exequir talas lavurs pli grondas. Daspera datti er temps pli quiets, durant ils quals i vegn lavurà per la vendita en butia. Il problem è oravant tut quel che las tailas tessidas a maun èn charas, cunzunt sch'ellas èn filadas a maun e forsa schizunt cun launa tenschida cun colurs da plantas."
Sper la qualitad, che dovra ses pretsch e che vegn concurrenzada fermamain d'imports bunmartgads, datti anc auters problems. "Gist tar incumbensas per la hotellaria vegn mess grond pais sin textilias nuncumplitgadas, e quai tant tar costums per il persunal sco tar sumbrivals e surtratgas. En quests cas stuain nus ans dumandar, quant enavant che nus vulain mantegnair las fibras natiralas sco material per nossas textilias. Plinavant na pon ils talers avant maun betg vegnir duvrads per tut las sorts da fibras maschadadas."
Problems sumegliants sco per il material sa dattan er per ils musters da las textilias. Per l'ina vegn dumandà da l'Ovra per l'artisanat indigen las textilias tradiziunalas cun ils motivs tradiziunals. Per l'autra giavischan tscherts clients er musters moderns e novas cumposiziuns da colurs. "Er qua stuain nus ponderar tge ch'è realisabel per nus; ed en tals cas stuain nus er calcular fitg exact", declera Peter Senn.
En quest connex ha il president da l'ovra menziunà in experiment interessant: "L'Ovra grischuna per l'artisanat indigen ha mess a disposiziun in taler a duas famiglias da fugitivs che vivan a Cuira. Sin quel han las dunnas tessì textilias cun musters tradiziunals dal Laos. Il taisser n'ha betg mo fatg plaschair a las dunnas, ma signifitgà per ellas er in agid social ed uman. Er per nus è quest experiment stà positiv en tuts reguards. Las cumbinaziuns nunusitadas da las colurs ed ils motivs esters han purtà blers novs impuls e sveglià nova creativitad er en nossa stiva da taisser."

Chattar novas vias
La fin dal 1988 è vegnida fundada ina cooperativa "Stiva da taisser da l'Ovra grischuna per l'artisanat indigen." Ses intent: mantegnair e promover l'artisanat tradiziunal e sviluppar in nov martgà. Peter Senn: "Nus vulessan cuntanscher che la stiva da taisser daventia puspè finanzialmain independenta."
Da preschent vegn fatg in test a temp limità per analisar e calcular tut las pustaziuns fatgas a la stiva da taisser e per eruir ils basegns ed ils giavischs da la clientella. Sin basa da quests resultats vegn alura decidi co proceder vinavant e quant enavant ch'ins vul s'avrir visavi al martgà. S'avrir vul dir: includer er elements novs en l'artisanat tradiziunal. Betg mo en la stiva da taisser, mabain er en la butia da l'Ovra da l'artisanat indigen, nua ch'ins constatescha gia emprims pitschens pass.

Daventar pli creativ
L'Ovra grischuna per l'artisanat indigen e sia stiva da taisser n'èn betg las sulettas che vegnan confruntadas cun la dumonda d'innovaziuns. Perquai èn las ovras svizras d'artisanat indigen uss s'avischinadas in pau dapli. Peter Senn: "Ins vul tschertgar dapli soluziuns communablas ed examinar per exempel quant enavant che pustaziuns collectivas èn pussaivlas e sch'ina spezialisaziun fiss opportuna. Ins vegn a ponderar il tema da la coordinaziun ed elavurar strategias communablas." Ina chaussa è segira: Ins na vegn a far naginas concessiuns a la qualitad da l'artisanat, pertge ella è l'element il pli impurtant da l'Ovra per l'artisanat indigen e da la stiva da taisser. Igl è medemamain segir che la tradiziun vegn a mantegnair ses post en l'offerta. "Però", manegia Peter Senn, "nus stuain era ans avrir visavi a novas tendenzas e daventar pli creativs."