Temps passads: Ernst Brunner fotografias 1937-1962

Il fotograf Ernst Brunner (1901-1979) di oz insatge be ad in pitschen circul da spezialists. Ses relasch – radund 40'000 fotografias – è stà blers onns en las stgaffas da l'archiv da la societad svizra d'etnologia a Basilea senza ch'insatgi fetschia stim dad el. L'ovra da Brunner dastga dentant senza auter sa preschentar sper las lavurs dals fotografs conuschents da la Svizra da quest tschientaner. L'exposiziun "Temps passads" ed il tom da maletgs preschentan il stgazi fotografic singular per l'emprima giada ad in public pli vast.

Ernst Brunner è naschì 1901 a Mettmenstetten/ZH, nua che ses bab aveva ina scrinaria. Dal temp da l'emprima guerra mundiala ha el fatg in emprendissadi en il manaschi dal bab e suenter s'è el scolà vinavant Nürnberg ed la scola d'artisanadi a Turitg. El era fascinà dal "Bauhausstil", el ha dentant pudì realisar quel en la scrinaria dal bab be a moda limitada. Uschia è el prest sortì da la fatschenta ed è sa chasà a Lucerna sco dissegnader per construcziuns internas. Il 1936 è Brunner senza lavur – ed el cumenza a fotografar. Anc il medem onn furnescha el al "Regina-Verlag", ch'ediva las revistas "Schweizer Heim" e "Schweizer Familie", ina pitschna prova da sia lavur e quai cun success. Prest ha el obtegnì incaricas regularas ed ha uschia segirà in'entrada modesta. Durant ils proxims 25 onns viagescha Ernst Brunner sco fotograf tras l'entira Svizra, cun predilecziun tras las valladas muntagnardas.
Nunststanclentaivlamain documentescha el la vita da mintgadi, la lavur, ils bajetgs ed ils usits da la populaziun rurala. Ed ils blers dals maletgs ch'el ha furnì a la redacziun eran d'ina excellenta qualitad estetica e tecnica. 

Da la fotografia a la perscrutaziun da la chasa da purs
Enturn 1950 èn er ils spezialists da la fotografia vegnids attents sin il fotograf extraordinari. Arnold Kübler, il grond promotur da la fotografia svizra, ha publitgà varsaquants da ses maletgs en la revista "DU", e 1955 era Brunner schizunt represchentà en la legendara exposiziun internaziunala "The Family of Man". Ma il modest fotograf lucernais che na steva betg gugent en il center, ha da lez temp cumenzà a desister dal schurnalissem fotografic. El ha entschavì a sa concentrar sin la perscrutaziun da las chasas da purs ed ha erigì il museum d'agricultura Burgrain ad Alberswil/LU. La fotografia ha el savens be anc duvrà per inventarisar ils bajetgs d'agricultura. Brunner, da natira malsanitsch, ha dentant adina pli savens gì da patir da flaivlezzas e da la vesida pli e pli diminuinda. 1977, suenter ina lavur stentusa da perscrutaziun e documentaziun durant quasi 20 onns, finescha el anc cun gronda fadia il tom "Die Bauernhäuser im Kanton Luzern". Quel è dentant daventà in'ovra da standard. Dus onns pli tard mora el d'ina insuffizienza dal cor.

La vista da Brunner sin il mund rural
Brunner ha appartegnì ad ina generaziun da fotografs ch'è stada segnada fermamain da las tensiuns politicas, economicas e socialas dals onns trenta e quaranta. Il spiert cosmopolitic e l'atmosfera da resvegl che regiva en las citads grondas sa midan plaun a plaun en la mentalitad d'erizun da la defensiun naziunala spiertala. La vista dals blers fotografs sa volva pli e pli vers l'intern, vers tradiziuns da la patria e vers las atgnadads da quella. La cultura purila ed alpina èn savens vegnidas glorifitgadas sco funtauna e refugi da la libertad svizra. Er ils maletgs da Brunner han contribuì latiers. Ma sur il basegn politic-ideologic dal temp ora dattan sias fotografias perditga d'ina profunda brama per ina perscrutaziun pli profunda da l'etnologia. Co segireschan ils umans lur existenza en ina cuntrada magra e povra? Co vivan els? Pertge fan els ina lavur en ina tscherta maniera e na autramain? Co s'organiseschan els? E cun tge isanzas dattan els in senn pli profund a lur vitg? Tgi che guarda exactamain chatta en ils maletgs da Brunner respostas sin talas dumondas. I n'ha betg sa tractà co ils maletgs da Brunner da la tschertga da l'uschenumnà "bun temp vegl, mabain da registraziuns nunsentimentalas dal mument. Particularmain il mund dals pitschens mastergnants e purs ha adina puspè attratg l'attenziun da l'oriund scrinari. Zagrenders e puras da muntogna, chanastrers e filunzas eran digns da vegnir fotografads uschè bain sco fabritgaders da stgalas, nursers u chasegliadras sin la champagna.

Documents natirals, cumponids precisamain
Sco cunfinari tranter fotografia ed etnologia ha Brunner vulì crear en emprima lingia documents natirals che duessan transmetter la savida ed il stgazi d'experientscha d'ina cultura sin il precint da svanir. El s'è servì d'ina furmaziun minuziusa e fitg conscienta dals connexs, inspirada da la expressiun optica da la construcziun. Ses diever da glisch e sumbriva. da perspectivas ed orizonts, da musters da lingias e fatschas intermediescha na be in maximum d'infurmaziuns, mabain er in effect estetic fitg ferm. Dal reminent n'èsi betg da survesair la tendenza da Brunner al perfecziunissem. Igl è per quest motiv caracteristic per el, ch'el fotografescha consequentamain en alv-nair e ch'el lavura sia entira vita cun ina camera da format mesaun (Rollei), che mussa il maletg tschernì a moda revertida sin il televisur. Uschia ha el pudì cumponer maletgs ch'accentueschan l'essenzial dal cuntegn en ina furma clera e bunamain grafica. Els decleran er anc oz co ch'ins ha construì punts e saivs, co ch'ins ha plunà fain tar ina runa, co ch'ins ha fatg in toc taila or da fibras da glin, co ch'ins ha runà las chargias amunt ed aval u co ch'ins s'è organisà tar la lavur da scuder. Per questa moda da vista funcziunalistica ha l'anteriur mastergnant la chapientscha tecnica necessaria e l'interess correspundent.

Umans a la lavur
In punct central da la lavur da Brunner è stada la documentaziun dals process da lavur. Qua ha il fotograf pudì sviluppar il meglier sia expressiun en maletgs. El s'ha laschà manar savens d'in concept epic sin film ed ha creà successiuns da fotografias coerentas, concentradas sin in tema. A moda exemplara ha Brunner collià la voluntad creativa formala e la tenuta documentara en sia lavur davart ils charvuners en l'Entlebuch. Lunsch sur sia incarica schurnalistica ora ha el producì ina seria da maletgs che mussan cun exactadad scientifica co ch'ina charvunera vegn construida, envidada e survegliada. Ultra d'ina survista da la lavur da Brunner preschenta l'exposiziun ina selecziun da sequentas impressiunantas da diversas lavurs ruralas: sauar a Flerden, far fain selvadi en Bisistal, scuder en la Leventina, far paun a Vrin, elavurar il glin a Sedrun e la batgaria da chasa a Trun. En tut questas documentaziuns sa reflectescha ses profund respect vers la ritgezza d'ina cultura materialmain povra – ina tenuta per la quala Brunner ha chattà er en sia ulteriura ovra in'expressiun adina puspè valaivla. Ord la vista da noss temp mussan ses maletgs ultra dal menziunà ed a moda impressiunanta quant radicalmain che la fatscha da la Svizra s'è midada en il fratemp d'ina suletta generaziun.

Cudesch illustrà ed exposiziun
Il relasch da Brunner è vegnì elavurà e valità scientificamain pir dacurt tras l'istoricher da cultura Peter Pfrunder. Sias retschertgas han furnì la basa per il cudesch illustrà "Ernst Brunner – Photographien 1937-1962" (fr. 88.–) sco er per l'exposiziun "Temps passads", che vegn uss er mussada en il Museum d'art Grischun a Cuira, suenter ch'ella è stada a Lucerna (Museum istoric), a Basilea (Museum svizzer per etnologia), a Berna (Museum alpin), Sion (Museum chantunal per istorgia ed etnologia) ed a New York (institut svizzer).

Museum d'art Grischun, Cuira
Durada da l'exposiziun: 22 da favrer fin il s13 d'avrigl 1997
Uras d'avertura: Mardi fin dumengia 10-12, 14-17, gievgia 10-12, 14-20, glindesdi serrà