Resumaziun dal text: Ils giubileums da  1998 ord vista dal temp medieval  

Da Dorothea A. Christ / translaziun Lia Rumantscha

En la debatta davart ils giubileums da la constituziun dal stadi federal s’han ins adina puspè fatg la dumonda co che la Svizra è s’integrada en l’Europa, co ch’ins po integrar ella e co ch’ella vul s’integrar en l’avegnir. In punct cuntravers è cunzunt la dumonda da la dignitad dal giubileum da la Pasch vestfalica dal 1648. Questa data na fa betg part dal program naziunal da las festivitads perquai che questa conclusiun da la pasch vala mintgatant en intgins pajais europeics sco l’origin da l’Uniun europeica. En il temp medieval tardiv sa basava il sistem politic da la Svizra sin ils patgs tranter ils singuls lieus. L’idea d’ina Svizra sco federaziun da chantuns suverans è la pli impurtanta constanta da l’istorgia da la constituziun svizra. Quest sistem pon ins cumparegliar cun ils process en ils auters pajais da l’Europa. Pir a l’entschatta dal 17 avel tschientaner ha cumenzà en Svizra in svilup spezial: ils lieus federals (chantuns) sa tegnevan vi da lur sistem da patgs. L’urden politic ch’è sa resultà dal sistem da patgs è cumplitgà e pesant. Ma bleras Svizras e blers Svizzers pudevan e pon s’identifitgar cun quel, tant pli perquai ch’el ha sviluppà ina moda speziala da reglar conflicts. Da preschent n’èn bleras Svizras e blers Svizzers betg pli cuntents cun il sistem politic e na vulan er betg pli mantegnair tscherts maletgs davart il temp «dals vegls confederads ». Ma quests maletgs èn pulit francads. Quai ha da far cun il maletg dal temp medieval che quests critichers fan. Il maletg «svizzer» dal temp medieval è ambivalent. El mussa tant in mund stgir sco era in mund intact e porscha uschia pliras pussaivladads da s’identifitgar. Ina debatta publica davart quest maletg dal temp medieval n’ha (anc) betg lieu. La debatta actuala en connex cun l’Europa e l’aur rapinà fa tema a blers, perquai che l’agen maletg positiv da la segirezza interna e da la legalitad croda. Forsa deriva questa tema era dal fatg ch’ins nun è pli conscient en Svizra quant veglia ch’è quella disa da sustegnair l’auter ed a medem temp d’al laschar en paus. Sch’ins guarda la tradiziun dal sistem politic, fiss la Svizra dentant pronta per s’avrir vers Europa. La medievistica pudess era en l’avegnir contribuir sia part en la discussiun da talas dumondas.