La guerra da Stalin
Pertge ha Hitler attatgà 1939 e 1941? 

Da Guiu Sobiela-Caanitz

En «Il grond dictatur» (1940), in dals films ils pli renumnads da Charlie Chaplin (1889–1977), ves’ins l’actur principal en la rolla d’Adolf Hitler (1889–1945) a faschond termagl cun in globus. Il Hitler da l’istorgia è dentant vegnì victorisà d’in collega che saveva meglier trair a niz la radundezza dal planet: Iossif Dschugaschvili numnà Stalin (1879–1953). 

Sviar las agressiuns dals partenaris 
Lez anteriur student da teologia n’emblidava mai che l’Uniun sovietica (URSS) tanscheva dal Mar nair en Ucraina fin a l’Ocean pacific en Orient extrem. Gist en questa regiun han chars armads sovietics e giapunais sa dà pliras battaglias 1938–1939, cura che «L’Imperi dal sulegl che leva» possedeva la Corea, las Curilas e la mesadad da Sakhalin, ed occupava la China dal nordost. 1939 temeva Stalin ina tschinclada tranter Giapun e Germania, dus stadis ambizius, tant pli ch’il segund cumpigliava la Prussia da l’ost ed occupava la Slovachia vassala. En questa situaziun privlusa ha’l palesà ses inschign diplomatic. Cun omaduas pussanzas ha’l suttascrit patgs da nunagressiun, l’emprim en avust 1939 cun Hitler, lur en avrigl 1941 cun la regenza da prinzi Conoe Fumimaro (1981–1945). Entras omadus patgs ha Stalin svià las agressiuns dals partenaris: Hitler è immediat penetrà en Pologna, provocond Londra e Paris, e general Todscho (Tojo, 1894–1948), successur da Conoe, ha attatgà prest ils Stadis unids e las colonias ollandaisas e britannicas en Orient extrem. 

Il stausch per la guerra en Europa (1939) 
Il patg dals 23 d’avust 1939 ha recumpensà stentas sovieticas da plis onns. Al diplomat ed istoricher svedais Sven Allard (1896–1975) appartegna il merit d’avair relevà gia 1970 che Stalin leva «stimular Hitler da sa drizzar cunzunt vers l’Europa dal vest e dal center (…) per augmentar la tensiun tranter la Germania e las pussanzas dal vest»1). Da lezzas na scheva il patg en sasez nagut; el surlaschava Finlanda, Estonia, Lettonia e tocs Pologna e Rumenia a l’influenza sovietica, entant che la Lituania ed il rest da Pologna vegnivan attribuids a la Germania. Dentant avevan Gronda Bretagna e Frantscha garantì ils cunfins da Pologna, s’obligond pia da la gidar en cas d’agressiun. Hitler sa saveva però «autorisà» da Stalin a conquistar la mesadad vest dal pajais. El l’ha perquai attatgà, sa fidond che tschellas na ristgan da far guerra per in stadi ch’i na pudevan tuttina betg proteger. Però Hitler las sutstimava. Londra e Paris han tegnì pled. Cun ses patg ha Stalin insumma dà il stausch per la guerra tranter la Germania e lezzas duas pussanzas. Quai edescha prof. Ernst Topitsch (Universitad da Graz) en in’ovra fundamentala per chapir la genesa da la segunda guerra mundiala2): «La politica da pussanza sovietica prendeva en mira per propi las democrazias dal vest (…) e leva utilisar la Germania sco hoia (magl) encunter lezzas fortezzas chapitalisticas, per sfurzar ils ‘imperialists’ da sa stgarpar in l’auter enfin al triumf final da l’URSS. Quai n’è però betg ì dal tut tenor plan» 
(p. 8). Provocond Londra e Paris, ha Hitler fatg precis quai ch’il sociolog tudestg Max Weber (1864–1920) recumandava d’evitar: «Sche nus vegnissan malperina per adina cun Frantscha e Gronda Bretagna, lura pudess la Russia ans prescriver unilateralmain las cundiziuns da mintga cunvegna (…). La Germania vegniss pia in instrument da la Russia» (cità da Topitsch, p. 44). 

La fritga madira e l'oss memia dir 
Stalin n’ha betg spetgà ditg per racoltar ils fritgs da ses inschign diplomatic. En settember ha’l attatgà la Pologna, conquistond, annectond e sovietisond sia mesadad ost, e ha obtegnì da Hitler l’attribuziun da Lituania a la zona d’influenza sovietica. 1940 ha l’URSS annectà e sovietisà Estonia, Lettonia, Lituania ed in toc Rumenia, schizunt pli grond che quel ch’il patg da 1939 preveseva. Be l'oss finlandais nun ha il tiran pudì tragutter. Il pitschen pajais nordic na l’ha fatg il plaschair da sa laschar magliar. Duas guerras d’agressiun han palesà las flaivlezzas da l’armada cotschna; la finala ha’la triumfà be grazia a sia enorma prevalenza. Stalin ha stuì sa cuntentar cun trais sdrimas lung il cunfin; la Finlanda l’ha survivì e ha schizunt astgà vesair la fin da l’URSS e gidar tar la restauraziun d’Estonia, Lettonia e Lituania. 

Primavaira norvegiaisa (1940) 
En avrigl 1940 pinavan ils strategs britannics e franzos ina sbartgada en Norvegia, per cumbatter meglier ils sutmarins tudestgs al nord da Scozia e garantir l’arriv dal fier svedais en il port da Narvik. Ils Tudestgs èn però stads pli sperts. Aifer dus mais hani conquistà la Norvegia. En zercladur ha sia armada stuì firmar in armistizi, ed ils davos rinforzs britannics, franzos e polacs èn vegnids evacuads da Narvik e Trondheim. Topitsch punctuescha che la Germania haja cun quai «fatg in servetsch nunditg prezius a Stalin, eliminond la smanatscha alliada nà dal nord» (p. 85). Medemamain, anc en zercladur, ha la disfatga da Frantscha neutralisà sia armada da Siria e mess fin al project da duvrar sias plazzas aviaticas per bumbardar ils champs da petroli en Aserbeidschan.

L’atun dal destin (1940) 
L’atun 1940 ha manà pauc cletg a Hitler. El ha stuì renunziar a l’idea da sbartgar en Engalterra. Ils 23 d’october nun ha’l pudì persvader ses collega spagnol Francisco Franco (1892–1975) d'al gidar a conquistar Gibraltar. Per cumbatter l’invasiun taliana en Grezia, han truppas britannicas occupà la Creta (31 d’october) ed èn sbartgadas sin la mes-insla da Peloponnes (3 da november). Ils 5 ha il pievel dals Stadis unids renovà per quatter onns sia fidanza a president Franklin Delano Roosevelt (1882–-1945) che leva rinforzar ses agid militar a la Gronda Bretagna. Ils 12 ha Viatscheslav Mikhailovitsch Molotov (1890–1986), minister sovietic da l’exteriur, fatg visita a Berlin al collega da ses schef. Il giast, mussond che Stalin sa sentiva pli ferm, ha pretendì t. a. basas militaras en Danemarc e Tirchia. Però Hitler sutstimava l’URSS; el ha manegià che Molotov sa fetschia be da grond. «Ils Tudestgs na savevan nagut da la capacitad dals gronds intschess industrials novs en l’Ural e la Sibiria (…). Hitler e ses cumplizis s’externavan davart plans disfamads per spogliar la Russia e metter sia populaziun en sclavitid (…). I levan cunzunt extirpar ils gidieus e l’intelligenza communista» (p. 162). Ils 18 da december ha il tiran dà il cumond fa-tal: «L’armada tudestga sto esser pronta da terrar l’URSS en ina campagna sperta er avant la fin da la guerra cunter la Gronda Bretagna» (p. 138). 

Surmuntar las Carpatas (1941–1944) 
Entant s’armava medemamain Stalin per «terrar» la Germania «en ina campagna sperta». Quai savainsa ussa ch’ils archivs russ han tradì blers misteris. Il manader anteriur da l’Institut per la per-scrutaziun da l’istorgia militara (Friburg en Germania), Joachim Hoffmann, ha pudì demussar en in essai detaglià3) quai che gia Topitsch ed auters sminavan, numnadamain che Stalin pinava per avust 1941 in’attatga encunter la Germania. Il despot da Moscau, sutstimond l’inimi futur, n’ha betg resguardà infurmaziuns davart preparativas militaras tudestgas, «persvas ch’ins possia lura dar a Hitler il chanaster ch’el meritava» (Hoffmann, p. 79). «In dals cumpogns ils pli devots da Stalin» (p. 43) ha declerà ils 5 da zercladur en in referat avant l’Academia da politica militara: «Ils Tudestgs han in senn d’ans attatgar (…). Nus spetgain. Pli prest ch’i fan quai e meglier ch’igl è. Lur als sturschainsa il culiez ina giada per adina» (p. 79). Il plan sovietic preveseva da penetrar en Ungaria e lur en Croazia fin al Mar adriatic. Ils 13 da schaner 1941 ha il tiran declerà: «Sche tschintgmilli aviuns destrueschan tut, pon ins lura ristgar da surmuntar las Carpatas» (p. 40). L’armada cotschna ha vairamain surmuntà lez culm, dentant pir en avust 1944, cura ch’il giuven retg Mitgel da Rumenia ha stuì cumandar a sias truppas da finir las ostilitads. 

La persunalitad decisiva 
Da l’attatga tudestga, sco er ungaraisa e rumena, tranter il Mar nair e la Prussia da l’ost (22 da zercladur 1941)  enfin a l’arriv dals chars armads sovietics en Transilvania èn passads pli 
che trais onns d’ina guerra nunditg crudaivla e sanguinusa provocada e fatga da dus criminals. Stalin ha savì far la buna figura d’unfrenda innocenta da l’agressiun, stimulond Roosevelt e ses pievel d'al gidar massivamain. 1945 cuntanscheva l’imperi sovietic las portas da Trieste, Linz e Lübeck; enfin a 1946 occupava’l l’insla danaisa da Bornholm; en Grezia cumbatteva ina guerriglia communista, ed ina regenza communista dominava l’Iran dal nordvest, tranter l’Aserbeidschan sovietic ed ils champs da petroli en Irac. Cun Topitsch (p. 20) pon ins concluder: «Stalin n’è betg be stà il victur per propi, mabain era la persunalitad decisiva da la guerra.» 

1) Sven Allard, Stalin und Hitler. Ed. tudestga schlargiada. Berna (Francke) 1974, p.21. 
2) Ernst Topitsch, Stalins Krieg. 3a ed., Herford, Germania (Busse + Seewald, ISBN 3-51200966-2) 1990. 
3) Joachim Hoffmann, Stalins Vernichtungskrieg 1941-1945. 5avla ed. Minca (Herbig, ISBN 3-7766-2079-X) 1999.