Il draus
Ina chaglia nizzaivla da noss culms 

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Cun la primavaira vegn la quaida d’ir a spass en il guaud per giudair il resvegl da la natira. «Il baduogn es banderal»1), scriveva il poet da Sent Peider Lansel (1863–1943) descrivend l’Engiadina primavauna. Autras plantas èn bler pli modestas ch’il maiestus badugn cun sia scorsa alva. Sin spundas sumbrivantas percorsch’ins l’infantarist dal guaud alpin, cun sias retschas uschè cumpactas sco quellas da las Lias a Chalavaina. Igl è il draus, chaglia da las Alps e Carpatas, numnada «Alnus viridis» dals botanists. «Sia feglia d’in verd allegher cuchegia ora uschespert che la naiv entschaiva a luar; (…) el dat ina tempra frestga da colur, cuvrind spundas largias da plattamorta e granit che fissan uschiglio sbluttadas e na purtassan nagina vegetaziun»2). 

Sur il cunfin dal guaud 
Gea, il draus fa part da la famiglia «Al-nus», quella dals ogns, e vegn numnà uschia en ils linguatgs principals dals pajais alpins, pia «aulne vert» per franzos, «zelena jelsa» per sloven («zelen» vul dir «verd», e «jelsa» è l’ogn), «ontano verde» per talian e «Grünerle» per tudestg. Ina tschantscha regiunala sco la rumantscha differenziescha perencunter cleramain il draus da quels ogns che creschan sper ils flums, per exempel a Las Agnas tranter Bever e La Punt. La medema distincziun chatt’ins er en autras valladas alpinas; en la Val da Fascia per exempel numn’ins il draus «nora» e l’ogn «onè». Ils substantivs «ogn», «aulne», «ontano» ed «onè» derivan dal latin «alnus»; «draus» e «nora» empè èn ertads dals pievels anteriurs. Igl è in tratg specific da la draussa ch’ella prosperescha «sin costas selvusas e grippusas (…) sur il cunfin dal guaud» 3). Perquai gid’la a francar il terrain, «colonisond fitg spert intschess debostgads (…) da lavinas, sco era pastgiras abandunadas, rievens da vias e pistas da ski»4). Il DRG (artitgel «drossa») rapporta da dievers tradiziunals da lezza chaglia. «Cun fruoscham da drossa as faiva faschinas per der da maglier allas chevras» (La Punt). A Calantgil en las Fareras deva il draus pertgas da scuas, a Flond «manetschas da sadialas», enten Tujetsch cuditschas per liar monas. Tut quai na duess betg far endament giond a spass sin noss culms. 

1) Text cun l’ortografia originala en: Peider Lansel, Musa rumantscha. Cuira (Lia rumantscha) 1950, p. 116. 
2) Touring Club Italiano, Conosci l’Italia, tom 2: La flora. Milaun 1958, p. 54. 
3) Walter Rytz ed Isidor Winzap, Nossas plontas. Berna (Hallwag) e Cuira (Lia rumantscha) 1982, p. 50. 
4) Lucien Richard en: Armand Fayard (ed.), Les Alpes. Losanna (Delachaux et Niestlé, ISBN 2.603.01136.7) 1999, p. 125.