«Perdita n’è nagut auter che transfurmaziun» (Seneca)

Da Gisula Tscharner 

Il pled dal filosof antic Seneca, che perdita na saja nagut auter che transfurmaziun, tuna sco blutta ironia, el è in affrunt cunter il cordoli, ina schleppa en la fatscha da la consternaziun. El banalisescha il schoc. 
A l’emprim’egliada. A la segunda egliada m’oblighescha questa sentenza da tadlar pli profundamain. Ella è vegnida endament a mai spontanamain e na vul betg anc ma bandunar. Ella ma sforza dad esser sincera, forsa er critica visavi mamezza. Quai sco collega e sco presidenta anteriura da l’USR. 
Vesend, udind e legend en tut ils meds da massa da la mort da Flurin Spescha, ils ultims dis, sent jau gia primas sbrinzlas d’ina transfurmaziun futura: Il laud en in cuntin, la gloriola senza tachels sin il chau da noss autur. Mia dumonda: Avevan nus er il curaschi da metter la curuna senza tachels sin il chau dal Flurin vivent? Ussa ch’el è mort èsi simpel d’al curunar. «Was einer ist, was einer war, beim Scheiden wird es offenbar…», sco ch’ina poesia conuschenta cumenza. 
Sin la curuna da Flurin devi ina massa tachels, en ils egls da blers, ella ballinava er savens sin la testa onuraivla. Pertge? Perquai ch’i nun era adina simpel da collavurar cun el. Ils impuls da quest genius èn stads uschè ferms che nus e/u auters na savevan adina suandar cun medem fieu e medema flomma. Ubain, che nus auters scripturas e scripturs na cartevan la realisaziun da ses projects stravagants. In u l’auter sa sentiva magari er in pau en la sumbriva dal Flurin Spescha, il qual ha sviluppà mintgatant ina forza bunamain magica da persvader, u almain da far vesair ideas ch’el veseva. Flurin ha er permalà intginas ed intgins. Sia persvasiun sincera è stà inqualgia pli ferma che las uschenumnadas manieras. Flurin ha in pèr giadas disturbà l’andament da l’uniun, vegnind en l’ultim mument cun projects genials davant la suprastanza. «Utopist», al hani numnà ina gia durant la radunanza generala. 
Pertge scriv jau quai? Per rumper sia curuna? Na, curunas na ma plaschan insumma betg. Per mai eri adina cler che Flurin veseva bler pli lunsch en il futur dal rumantsch e da la cultura insumma che blers. El suffriva da scenaris ch’el veseva profeticamain. El ha giudì chaussas ch’jau n’avess betg gì la libertad da las giudair. Oz engraziel jau a Flurin per tut ils impuls, er per quels ch’èn stads malempernaivels, exagerads u «schrägs» (in pled preferì da Flurin), sperond ch’els hajan semnà insatge curaschus e realisabel en il mund. 
Transfurmaziuns? Flurin ans ha laschà enavos bler, da quai che glischa e da quai che morda. Che tut vegnia transfurmà en fritgaivladad spiertala concreta, quai è oz, sut l’impressiun da la perdita, mes giavisch.