Uffants basegnan furmaziun musicala
In trutg roial vers l’educaziun integrala

Da Guiu Sobiela-Caanitz

La vieuta epocala en la furmaziun da la magistraglia destinada per la scola grischuna ha chaschunà ina discussiun davart il plaz da l’educaziun musicala en il plan d’instrucziun da la Scola auta pedagogica (SAP) e davart quai ch’ins duaja pretender da la giuventetgna che la frequenta. Lezzas dumondas han schizunt occupà il Cussegl grond, grazia ad in deputà sursilvan ed a ses consutsegnaders. Quai na fa tuttina betg smirvegliar, sch’ins patratga a la relevanza da chant e musica en la vita culturala rumantscha, sco er a ses pilasters, la magistraglia da noss vitgs. Per la SAP prevesev’ins da lubir als students da renunziar al rom «educaziun musicala». Dentant na basti da sa dustar cun vehemenza encunter lez plan. Ins duai anc demussar la necessitad da l’instrucziun musicala en la scola primara. Quai ha fatg il pedagog e musicolog prof. Hans Günther Bastian (Universitad da Frankfurt, Hessen) cun ina retschertga promovida dal Ministeri federal da furmaziun e perscrutaziun, en scolas da Berlin situadas per la plipart en quartiers da lavurers. L’onn 2000 ha’l publitgà in rapport detaglià da sia lavur (1). Da lez datti uss ina versiun scursanida da giaglioffa (2) ch’ins po recumandar a tgi che sa fa quità per l’avegnir da nossa giuventetgna e nossa cultura insumma. Qua ina resumaziun da lez tom fundamental. 

Ils roms «principals» na pateschan betg 
«Tranter 1992 e 1998 ha in’equipa da perscrutaders, manada da l’autur, fatg ina retschertga davart l’influenza d’in’instrucziun musicala schlargiada sin il svilup general ed individual d’uffants da set scolas fundamentalas da Berlin, numnadamain tschintg classas sco gruppa da model e duas sco gruppa da controlla (…). Nus avain observà e valità talent musical, stabilitad emoziunala, creativitad, abilitad sociala, introversiun u extraversiun, gnervusitad, agilitad mentala, concentraziun, prestaziuns scolasticas en ils roms uscheditgs principals, stimul per emprender e prestar, valitaziun da sasez, patratg creativ ed intelligenza. Plinavant avainsa resguardà facturs socials sco structuras famigliaras, status, livels da furmaziun, ambient educativ, activitads musicalas dals geniturs, passatemps, experientschas prescolaras, aspectativas areguard scola ed educaziun musicala (…). Las tschintg classas da model han sur-vegnì in’instrucziun musicala schlargiada en il rom da lur sis onns da scola fundamentala» (pp. 101–102). Questa entschaivan ils uffants en Germania cun sis onns. Tgi che legia vegn forsa a sa dumandar: «Porta il pli da tgira musicala in main en auters roms?» (p. 93). La retschertga lubescha da respunder cun in «na» persvas; quai è in emprim resultat positiv: «La surchargia da temp per ils uffants da scolas fundamentalas cun instrucziun musicala schlargiada, perquai ch’els emprendan a sunar in instrument sco solists ed en ensembles, na s’effectuescha insumma betg a donn e cust dals roms uscheditgs principals» (p. 97), numnadamain tudestg, matematica ed englais. I vala pia la paina d’examinar las consequenzas d’ina tala instrucziun e cumparegliar ils uffants che l’han survegnida cun quels che na l’han survegnida. En lez reguard ha la retschertga palentà cleramain dus avantatgs relevants da l’educaziun musicala schlargiada. 

Uffants vegnan pli intelligents 
In emprim avantatg ha sa mussà tar ils uffants da nov fin a dudesch onns. Pir en lezza vegliadetgna han ils perscrutaders constatà: «La musica, la pratica d’instruments e l’educaziun musicala megliereschan l’intelligenza zunt fitg ed a la lunga (…). Sunar in instrument è ina da las activitads umanas las pli cumplitgadas. Gia ils tocs ils pli simpels pretendan abilitads spiertalas (encletga), motoricas ordinarias e finas (tschiffar), emoziunalas (commoziun) e sensitivas. La coordinaziun precisa da mauns e detta sin cordas u tastas pretenda activitad motorica ordvart fina ed imaginaziun spaziala. Sunar a prima vista pretenda ch’ins interpreteschia spert ed enina infurmaziuns ordvart ritgas e consistentas (notas, tact, sveltezza, sonoritad, interpretaziun persunala euv.). Ins sto patratgar en moda abstracta e cumplitgada, era cun udir la musica ordavant e suenter (…). I na dat nagin auter rom da scola e nagina autra activitad che pretendess da l’uffant uschè bleras decisiuns enina e per ina durada uschè lunga. Quai cumbinescha in’attenziun e planisaziun constanta e da cuntin cun ina chargia spiertala, mentala e fisica che mida adina puspè, pia in’experientscha educativa da valur excepziunala e perquai indispensabla (…). Per che la musica reusseschia, ston ins armonisar e far funcziunar cun constanza il corp, ils mauns, la bratscha, la detta ed il flad cun in’agilitad psicomotorica extrema (…). Per interpretar e dar furma, basegn’ins intuiziun e fantasia creativas» (pp. 88–90). Facit: «La magistraglia da tuts roms duess giavischar, en ses agen interess, il mantegniment da l’instrucziun musicala en las scolas fundamentalas» (p. 99). 

Per promover vertids socialas ed emoziunalas 
Gia ina tala stimulaziun spiertala giustifitgescha ch’ins promovia l’educaziun musicala dals uffants. Quai n’è dentant betg tut. Bastian: «Deplorablamain avain nus anc adina la tendenza da cha-pir il talent sco intelligenza academica e l’intelligenza sco quai che procuria bunas notas a scola. Lez punct da vista pedagogicamain restrenschì impedescha da vesair la multifariadad dals talents umans, per exempel quella abilitad sociala che vegn uschè relevanta oz. Per schliar ils problems che fatschentan nossa societad e che la fan patir e l’indebleschan, basegnainsa essenzialmain talents socials ed intelligenza emoziunala. I fa prescha da liberar l’idea da talent da quella d’intelligenza academica sco ses sulet element; il talent è pli cumplitgà e pli differenzià (…). La surchargia ‘cerebrala’ da noss uffants entras l’educaziun ed en scola ha manà a sa concentrar sin las scienzas natiralas e la matematica, cun la finamira principala da render la scola tecnicamain pli cumpetitiva sin stgalim internaziunal» (pp. 48–49). Perquai pretend’ins adina dapli che questa sviluppeschia vertids emoziunalas e socialas sco facturs innovativs. L’autur citescha il pleds suandants da Herbert Herz, il manader dal program promotur d’IBM Germania: «Sco autras interpresas giavischain era nus che cunzunt la musica vegnia pli impurtanta en la furmaziun generala» (p. 51). Bastian sa dentant ch’ins po far maldiever da la musica; el punctuescha ch’el na manegia tuttina betg, per la scola, quella «musica» televisiva che «fa vegnir tups noss uffants (…). Il consument da [talas] medias renunzia a sia dignitad d’uman creativ (…). Gist la cultura duai procurar per alternativas spiertalas en ina societad che sa destruescha sezza. L’idea da l’art è colliada stretgamain cun quella da la persuna che sa liberescha» (pp. 21–23). 

El sunava en l’orchester senza savair tudestg 
Magisters da musica manegian che lur rom «pussibiliteschia da socialisar ils uffants, meglierar il clima social en scola e (…) sviluppar l’abilitad da sa metter en ils chalzers d’auters carstgauns e da cha-pir lur patratgs, sentiments ed experientschas» (p. 51). La retschertga manada da Bastian ha confermà plainamain lezza ipotesa: «La magistraglia da las scolas berlinaisas cun classas che giaudan in’instrucziun musicala schlargiada ha observà ch’il vandalissem saja sminuì e ch’i saja pli lev d’integrar uffants problematics en talas classas (…). Lur scolars sa cumportan en moda pli sociala che tschels. Igl è evident ch’els (…) han dapli ‘saun giudizi’ (…). I possedan quella intelligenza pratica che pussibilitescha d’emprender a sa basar sin experientschas, patratgar en connexs tranter causas e consequenzas, chapir e giuditgar situaziuns da mintga di en moda adequata (…). Oz pli che mai signifitgescha abilitad sociala era talent d’integrar (…). Cun classas da citads grondas nua ch’uffants esters furman passa la mesadad, vegn l’integraziun in’urgenza politica» (pp. 55–57). L’autur citescha ina magistra da classa berlinaisa cun instrucziun musicala schlargiada, en in quartier da prostituziun, droga e criminalitad: «Ina scolara da 5avla m’ha dumandà: ‘Pertge vairamain èn ins uschè paschaivel suenter ch’ins ha sunà in instrument?’ (…) In mat è arrivà da l’ester en la 5avla (…). La magistraglia manegiava ch’el possedia tuttas premissas da l’agressivitad. Anc avant che savair sa far chapir per tudestg, sunava’l flauta d’alt en l’orchester; uschia sa sentiva’l acceptà ed encletg da la classa» (p. 61). Il scriptur Gerhard Hauptmann (1862–1946): «Nua ch’il linguatg chala, là entschaiva la musica» (cità p. 43). 

Funtauna d’energia e toleranza per l’Europa 
Il raquint d’Abel e Cain mussa che l’agressivitad è uschè veglia sco il mund. Bastian citescha (p. 71) il teolog grischun Leonhard Ragaz (1868–1945): «Il spiert da violenza è vegnì uschè ferm perquai che la forza dal pled è vegnida uschè flaivla». L’editura da «Die Zeit», contessa Marion Dönhoff, constatescha: «La criminalitad d’uffants crescha (…). I dat adina dapli smanatschas encunter magistraglia. En bleras scolas tudestgas fan razzias da la polizia part dal mintgadi» (citada p. 45). Bastian menziuna ina citad englaisa che ha pudì reducir per passa in milliun francs svizzers las spaisas annualas chaschunadas dal vandalissem, dapi ch’ins suna musica classica empè da pop en las staziuns da la metro. Lura sa referescha’l ad in grond violinist e dirigent dal 20avel tschientaner cun in senn social ordvart: «1994 ha Yehudi Menuhin mess ad ir per tut l’Europa in project da scola encunter violenza ed agressiun; da lez fan part oz sessanta scolas fundamentalas en tredesch pajais europeics cun il motto: ‘Musica, funtauna d’energia e toleranza per l’Europa’. El manegiava ch’uffants possian sminuir agressiuns e gudagnar fidanza en sasezs sch’i pon s’exprimer cun corp e fantasia» (p. 65). Facit: «Uffants da 5avla e 6avla basegnan en mintga cas il rom da scola ‘musica’ (…) perquai ch’el promova ordvart lur identitad. La retschertga demussa cler e net che la pratica d’instruments, saja quai en gruppa u sco solo, è adattada per mitigiar dispitas e dumagnar meglier agressivitad, puntili e malsegirezza persunala» (p. 60). Ins enclegia la ravgia da l’autur: «Ministers d’educaziun [da pajais federativs tudestgs, G. S.-C.] acceptan che l’instrucziun musicala crodia u vegnia dada da persunas che n’èn betg scoladas spezialmain – en plis pajais enfin a 80%» (p. 70). Per cletg ha la retschertga effectuà buns resultats gia l’onn 2000: «La nova ministra d’educaziun da Hessen ha prendì enconuschientscha da la retschertga e lur annullà la sminuziun da l’instrucziun musicala en la scola fundamentala (…). A Berlin [auter pajais federativ, G. S.-C.] na discurra pli nagin d’ina tala reducziun» (p. 12). Era nus en Grischun duain avair quità che la magistraglia primara survegnia la preparaziun musicala adequata e che las scolas regiunalas da musica possian accumplir lur incumbensa da furmaziun a favur da nossa entira giuventetgna. Bastian (p. 42): «La musica è senza dubi in trutg roial per quella educaziun ch’aspira ad ina persunalitad tuttafatg furmada.» 

1) Hans Günther Bastian, Musik(erziehung) und ihre Wirkung. Magonza (Schott, ISBN 3-79570426-X) 2000. 
2) Il medem, Kinder optimal fördern – mit Musik. Magonza (Atlantis Musikbuch-Verlag, SEM 8381, ISBN 3-254-083981-4) 2001.