Minergia GR-004
A Malix vegn construida la quarta chasa grischuna tenor la marca minergia

DA PEIDER ANDRI PARLI / ANR

Tegnair quint da las resursas da quest mund è in cumond dal temp. Perquai han blers architects cumenzà en ils ultims onns a fabritgar bajetgs che dovran pauca energia. Ma er la confederaziun ed ils chantuns sustegnan quel svilup. Per avair ina basa cuminaivla è vegnida creada dal 1998 la marca minergia che definescha ils standards. Purtada vegn quella marca d’in’associaziun cun commembers publics e privats (vesair text chaschina). Per survegnir il permiss da dar a ses bajetg la noda «minergia» ston vegnir inoltrads ils plans che vegnan examinads – en Grischun p. ex. – da l’uffizi d’energia. Quai ha er fatg Andri Schlegel, architect da Malix. Sia chasa porta ussa il numer minergia GR-004.

Fabritgar en moda ecologica
Andri Schlegel, annada 68 ed oriund da Bos-cha en Engiadina Bassa, è rivà causa il studi a Cuira. Suenter avair frequentà la partiziun d’architectura da la Scola tecnica superiura STS a Cuira s’è el installà cun dunna ed uffants a Malix, nua ch’el ha er avert ses agen biro. E gia baud ha el cumenzà a planisar per sai e sia famiglia ina chasa tenor ils standards da l’Associaziun minergia (AMI). En avrigl da quest onn ha alura l’Uffizi per energia acceptà quels plans uschia ch’ils Schlegels han pudì cumenzar. Da l’autra vart han ils Schlegels era survegnì glisch verda per lur chasa da l’Uffizi da megliuraziun perquai ch’els han vulì fabritgar entaifer las normas da la lescha per la promoziun da proprietad (LPP). Cun quella lescha sustegna la confederaziun cun differents models da finanziaziun il possess da proprietad er per famiglias na uschè ritgas. Da l’autra vart però pretenda quella lescha tscherts standards che ston vegnir resguardads sco p. ex. in minimum da meters quadrats per stanzas dependent da la grondezza da la famiglia u che la chasa saja duvrabla er per persunas impedidas. 

Betun, vaider ed atschal
Ils Schlegels han construì ina chasa nua ch’ils mirs dador, plafonds ed ils palantschieus furman duas unitads separadas. La chasa sco tala è in cubus da betun serrà, plazzà bain en la costa sper la Via Cartschins. Schizunt il tetg è da betun. Dadens èn ils mirs chasa vegnids isolads cun in’isolaziun grossa da vaider reciclà. Tranter quels mirs èn vegnids fabritgads en ils palantschieus e las paraids dadens sco ina crusch u ina punt. Tut la part interna stat per sai sez senza esser fixada vi dals mirs. La construcziun dadora e quella dadens na sa tutgan pia nagliur, ed ellas n’èn er betg colliadas ina cun tschella. «Cun quest sistem da construcziun poss jau evitar ch’i dettia las uschenumnadas punts da fradur, pia puncts, nua che la chasa perda la chalur», declera Schlegel. Las unicas parts ch’èn avertas vers anora èn las fanestras, las portas e la rusna per il chamin. «Cun las fanestras na datti ozendi nagins problems pli. Quellas èn construidas uschè bain e cun materialias uschè bunas ch’i tegnan meglier il chaud sc’in mir. In problem in zic pli grond era la rusna dal chamin. Quella hai jau stuì isolar fitg bain per evitar che la chalur giaja si per il chamin», punctuescha Schlegel. 

Sustegnair la forza dal sulegl
Il sistem da la chasa Schlegel è quel da lavurar uschè bain sco pussaivel cun il sulegl. Il sulegl stgauda sin tetg l’aua. Il sulegl stgauda tut l’onn ils mirs da betun che conservan quell’energia. Il sulegl stgauda però er tras las fanestras grondas ch’èn aposta drizzadas vers sid ils palantschieus che consistan d’in material spezial che conserva ordvart bain il chaud. Reglà vegn la temperatura (ed il clima) en chasa tras in sistem da ventilaziun che lascha adina circular l’aria, tras storas che dattan sumbriva sch’il sulegl batta giu memia ferm e natiralmain (a moda veglia) cun avrir las fanestras. Sustegnì vegn il sulegl – per uschia dir – d’in stgamiader termic che retira il chaud da l’aria che banduna la chasa e d’ina pigna da lain sistem Pellet. Quella funcziuna (er quai in aspect ecologic) cun restanzas da resgias cumprimidas a furma da rudellas pitschnas e porscha grazia a sia automatisaziun quasi il medem confort sc’ina pigna convenziunala d’ieli. L’unica differenza è ch’ins sto chargiar pli savens il «tanc» da laina che quel da l’ieli. 

En diesch onns standard
Che l’architect Andri Schlegel ha investì bler temp per pensar tras sia chasa ves’ins per l’ina cun sfegliar en l’ordinatur cun skizzas e calculaziuns termicas e finanzialas e per l’autra cun passar tras la chasa. En stiva per exempel han las plattas d’armadira stuì vegnir plazzadas uschia che lur improntas sin il betun natiral èn simmetricas. «Ord motivs estetics, perquai che nus na vulain nagina liadira», sco che Schlegel accentuescha. Plinavant è quella paraid gia preparada per l’indriz stereofonic cun ina colliaziun fin en cuschina per installar er là in bel di ina segunda seria d’autpledaders. E la front da fanestras vers sid è exact uschè gronda che quatter vaiders termics da la pli gronda dimensiun han lieu in sper l’auter. Cun sia moda da bajegiar riva Schlegel bain d’ademplir ils standards da la AMI. E sia persvasiun è ch’en diesch onns na fabritga nagin pli chasas che sutpassan ils limits da la AMI. Per interessents è ils 27 d’october 2001 di da las portas avertas.  

Minergia – tge è quai?
Il num minergia è ina marca registrada che vegn purtada d’in’associaziun a la quala appartegnan la confederaziun, il Principadi dal Liechtenstein, ils chantuns, diversas firmas dal sectur da construcziun e persunas privatas (vesair www.minergie.ch ed en pli per il Grischun www.energie.gr.ch). Sut il num minergia vegnan definids limits energetics per differentas categorias da bajetgs che na dastgan betg vegnir surpassads. Tenor Werner Böhi, schef da l’uffizi per energia dal Grischun, mussa la moda da fabritgar tenor ils standards da minergia en direcziun d’in’efficacitad ecologica senza strapatschar la bursa. «Ils custs da fabritgar èn forsa in zic pli auts. Ils custs annuals però èn suenter bler pli bass», punctuescha el.

Ils standards
Sch’in patrun ademplescha ils standards tenor l’Associaziun minergia AMI po el inoltrar ses plans e survegn alura il dretg da numnar uffizialmain durant tschintg onns sia chasa ina chasa minergia. Per chasas d’abitar definescha la AMI sco standard (fin la fin dal 2001) quatter criteris: L’indicatur d’energia per la chalur na dastga surpassar 45 kilowats a l’ura per meter quadrat a l’onn (45 kWh/m2a), ina ventilaziun è obligatorica, ils custs supplementars na dastgan surpassar ils 10 pertschient dals custs da fabritgar a moda convenziunala e l’indicatur d’energia per l’electricitad na dastga surpassar 17 kWh/m2a. Tenor l’uffizi d’energia portan en Grischun actualmain 13 objects la noda minergia e la tendenza è creschenta.