Architectura grischuna: 17 edifizis premiads

Cun Rita Cathomas-Bearth ha discurrì Flurin Andry, ANR

Per la terza giada suenter ils onns 1987 e 1994 èn vegnids surdads venderdi a Cuira ils premis da la distincziun «Architectura en il Grischun 2001». Dals 138 objects inoltrads èn vegnids premiads 17 edifizis. Il president da la giuria era Martin Steinmann, professer d’architectura a Lausanne. La distincziun vegn purtada tranter auter da l’Uniun grischuna per planisaziun dal territori, da la Protecziun da la patria grischuna e da l’Uniun d’architects svizzers. L’anr s’ha entupada cun Rita Cathomas-Bearth, la represchentanta da l’uniun purtadra e commembra da la giuria. 

Dunna Rita, qual è l’intent da la distincziun «architectura Grischun»? 
Rita Cathomas-Bearth: L’intent è d’onurar patrunas e patruns che han enritgì l’ambient cultural grischun cun construir edifizis che pon vegnir preschentads a la publicitad sco exemplarics. La distincziun vul er animar la discussiun davart architectura e promover la schientscha per ina buna cultura da construcziun.^

Tgi ha gì l’iniziativa da fundar la distincziun?
La distincziun è vegnida lantschada avant 15 onns da diversas organisaziuns grischunas d’architects ed inschigners ed er da la Protecziun da la patria. Ins vuleva far insatge per meglierar l’architectura contemporana en noss chantun.

Tenor quals criteris vegni valità?
I dat criteris classics per valitar buns edifizis. Las dumondas èn las sequentas: Co sa cumporta l’edifizi cun ses conturn? È la furma congruenta cun la funcziun? È l’edifizi funcziunal? Co è l’execuziun tecnica? Buna architectura è ina fascinanta cumbinaziun tranter art, funcziunalitad ed artisanadi. Buns edifizis èn adina er innovativs e creschan ord la tradiziun. 

Quala rolla giogan ils custs?
Per la valitaziun na giogan ils custs nagina rolla. Tranter ils edifizis premiads sa chattan dentant er objects pitschens ch’han custà pauc ed èn tuttina buns. Er pitschens objects sco ina chamona da culm han lur valita culturala.

Vegni guardà er che l’object na saja memia ester e ch’el vegnia er acceptà da la glieud?
Ina giuria d’experts sco nossa n’è betg in gremi politic. Ella giuditgescha tenor criteris cleramain professiunals. Mintga edifizi gartegià è er adequat a l’ambient. Igl è dentant ina differenza, sch’i sa tracta d’ina chasa d’abitar u d’in museum d’art. In museum d’art sco la Chasa melna a Flem dastga dar en egl spezialmain, dastga esser ina ovra d’art particulara. Questa chasa duai provocar discussiun. 

Tgi sa participescha a questa distincziun?
Ad ella sa participeschan persunas privatas  ed instituziuns. Ins ha inoltrà 138 propostas per laschar giuditgar da la giuria. Passa 30 da quests objects ha visità la giuria en l’entir chantun. 

Vulan ins promover spezialmain architects giuvens?
L’intent n’è betg da promover architects, mabain buna architectura. Perquai survegnan ils patruns chasa ils premis e na ils architects. Ils patruns chasa èn numnadamain quels che decidan a la fin, sch’i dat in bun edifizi u betg, els elegian l’architect, els pajan. 

Nun èsi enorm grev da far la tscherna?
Las duas davosas giadas, 1987 e 1994, n’èsi betg stà uschè grev. Là è la giuria svelt stada decisa, quals objects distinguer. L’elecziun è stada unanima. Questa giada è la situaziun differenta. La qualitad da l’architectura grischuna è il mument fitg auta. I dat blers buns e fitg buns edifizis. Forsa hai er da far cun la cumposiziun da la giuria che las discussiuns èn stadas pli intensivas. Per l’emprima giada han er persunas da l’exteriur fatg part da quella, in professer da Vienna, in chauredactur d’ina gronda gasetta d’architectura da Stuttgart. En mintga cas ha la giuria discutà fin passa mesanotg e strusch prendì temp per baiver e mangiar. Jau hai fatg part tuttas trais giadas da la giuria – ch’è mintga giada stada cumponida d’autras persunas – ma questa giada è la discussiun propi stada plain tensiun ed enorm interessanta. 

Nun ha architectura betg er da far cun gusts?
Franc datti temps che prefereschan tschertas furmas. En l’istorgia conuschain nus il baroc, la renaschientscha, la classicistica etc. Il mument preferesch’ins furmas simplas e cleras. Dentant sco en la musica ed en la litteratura, datti preferenzas individualas, quai che ha da far pauc cun la qualitad objectiva. 

Vegnan ins a cuntinuar cun la distincziun?
Jau suppon bain. Quai para in bun med per promover la cultura da construcziun en noss chantun. En mintga cas è la qualitad architectonica creschida considerablamain dapi l’emprima distincziun dal 1987. 

Divers edifizis er en territori rumantsch
A Duvin è vegnida premiada la chasa da scola, construida tenor ils plans da l’architect Gion A. Caminada, Vrin. Ils plans per la chasa da la famiglia Wieland-Held a Favugn ha fatg l'architect Conradin Clavuot, Cuira. Er la Chasa melna a Flem transfurmada da Valerio Olgiati ha survegnì la distincziun. A Sent è vegnida premiada la Chasa Schigliana, architect Rolf Furrer da Basilea, ed a Vella la chasa da scola projectada dals architects Valentin Bearth ed Andrea Deplazes, Cuira. Ils plans per la Chasa Crestas a Vignogn ha fatg Gion A. Caminada. 

Fin ils 16 november 2001 è averta l’exposiziun dals edifizis premiads en l’aula da la Scola auta per tecnica ed economia HTW en la Ringstrasse a Cuira.