Il temp medieval tempriv en il Grischun
In cudesch da giubileum per pader Iso Müller 

(anr/pap) Ils 13 da december fiss l’istoricher pader Iso Müller da Mustér daventà 100 onns. Enconuschent era el en circuls istorics pervi da sias perscrutaziuns dal temp medieval en Grischun, oravant tut da las duas claustras Mustér e Müstair e da la cristianisaziun da la Rezia. Per onurar sias prestaziuns scientificas han Hans-Dietrich Altendorf, professer d’istorgia emerità da Turitg, Jan Andrea Bernhard, plevon d’Igis, ed Ursus Brunold, adjunct a l’archiv chantunal, Cuira, laschà restampar e liar ad in cudesch 11 da sias contribuziuns las pli impurtantas. Gievgia saira passada è vegnì preschentà publicamain quel tom a Cuira. 

Ina vita per l’istorgia 
Naschì è pader Iso Müller 1901 ad Altdorf en il chantun d’Uri. El ha frequentà ils gimnasis dals Gesuits a Feldkirch e dals Benedictins a Nossadunnaun. Dal 1922 è el entrà en la claustra benedictina a Mustér. Suenter studis da teologia a Bregenz ed a Nossadunnaun e d’istorgia e da latin a Freiburg en Germania ha el doctorà dal 1931. Durant blers onns era el alura archivar da la claustra da Mustér e scolast gimnasial per istorgia e latin. Mort è el ils 11 da schaner 1987. «Müller ha publitgà bler durant sia vita, e na mo sin il champ da l’istorgia medievala. Tar las prestaziuns las pli valurusas tutgan sias lavurs en il rom dal temp medieval tempriv», ha remartgà Altendorf en sia laudatio. 

In scienzià sever 
«Tut las contribuziuns per il tom da giubileum èn restampas. Ellas cuntegnan tuttas perscrutaziuns autonomas che n’èn betg antiquadas», ha Altendorf punctuà. Il pais dal cudesch saja natiralmain – e quai correspundia plainamain al champ da lavur da pader Iso – sin il Grischun e la Svizra centrala. Ch’ins haja però er reedì duas lavurs che s’occupan cun Turitg e Son Gagl, numnadamain la vita la pli veglia da Gallus ed il martiri dals dus sontgs turitgais Felix e Regula, perquai ch’ellas mettan a disposiziun texts d’ina gronda valur da la Svizra tempriva, sco che Altendorf ha explitgà vinavant. «Müller era in scienzià sever, che ha lavurà metodicamain exact e cun ina objectivitad e reserva che sa concentrava mo sin ils fatgs istorics sco ch’els pon vegnir retratgs da las funtaunas. Ses linguatg e fil dals patratgs cler facilitescha la lectura da ses texts, malgrà ch’el desista da mintga actualisaziun.» 
Sco che Brunold ha explitgà en sia pitschna introducziun valeva per pader Iso la devisa «Nulla dies sine linea» – per rumantsch «Nagin di senza lingia», ina devisa ch’el ha surpiglià da ses professer d’istorgia. Ed uschia na surprenda betg il numer da passa 350 lavurs scientificas ch’èn vegnidas rimnadas en sia biografia per ses 85. anniversari. Malgrà che p. Iso s’è fatschentà vita duranta cun l’istorgia dal passà era el in um allegher, spiertus e plain umor. «In um plain scharm, cunzunt er envers dunnas, quai ch’ins na spetgass betg tar in pader ed oravant tut tar in istoricher dal temp medieval», al descriva Brunold a l’Agentura da novitads rumantscha anr. «El ha vivì ina vita fitg regulara en claustra. Mintga di in’ura fin in’ura e mesa lavur, alura ina spassegiada en il curtin. Suenter ir a dar scola. Forsa è el perquai vegnì uschè vegl.»