Siemiar l’Europa
Sguards sin l’unda xenofoba 

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Tut speziala è la posiziun da noss confederads romands areguard la Frantscha (bunamain 60 milliuns olmas). En il passà n’han els quasi mai furmà part dal stadi grond limitrof. Quest n’ha insumma mai annectà ni Friburg, ni Neuchâtel, ni Vad; la tricolora revoluziunara cun l’evla da l’«imperatur dals Franzos» ha dominà be paucs onns en Genevra, Giura (cun Bienna) e Vallais. La barriera tranter la Frantscha ed ils pajais limitrofs da Genevra, Neuchâtel e Vad è anc creschida pervi dal catolicissem politic da Versailles, cunzunt suenter 1685, e lura da quel da Paris adina puspè en il 19avel tschientaner. Gist lezza di-stanza culturala evidenta, cumbinada cun la cuminanza da linguatg, pussibilitescha als Romands da s’infurmar objectivamain e senza cumplexs davart la vita politica dal stadi cunfinant, preschenta mintga di en radio e televisiun. 

Quatter partidas progredeschan 
I na smirveglia pia betg che la pressa da Genevra e Losanna ha deditgà dacurt commentaris vaira lungs e multifars a quai ch’ins ha numnà in «terratrembel», numnadamain la segunda posiziun dal veteran xenofob e naziunalist Jean-Marie Le Pen (*1928) tar l’emprim scrutini per l’elecziun dal president da Frantscha ils 21 d’avrigl, cun 16,86% da las vuschs, avant l’emprim minister e candidat Lionel Jospin (16,1%). Quella da 1995 aveva dà a Le Pen «be» 15%. Gasettas romandas mussan ils connexs tranter il schef da la «Front naziunala» (FN) franzosa e partidas sumegliantas che vulan ina societad serrada er en auters pajais europeics. «Le Temps» (1) dals 26 d’avrigl (p. 3) preschenta tschintg cas. Da dus, la «Lia nord» d’Umberto Bossi e la «Partida da la libertad» da Jörg Haider, remartga la gasetta ch’omaduas hajan pers vuschs perquai ch’i fan part da la regenza. Dapi november 2001 percorscha ins la «Partida dal pievel danais» (12% da las vuschs tar las elecziuns legislativas), la quala procura ina maioritad parlamentara a la regenza. Sumegliant è il «Bloc flam», cun passa 15% dals mandats en il Parlament da Flandra; ad Anversa (450 000 olmas) ha’l survegnì 33% da las vuschs tar las tschernas communalas da 2000. Tar quellas da mars passà a Rotterdam (600 000 olmas) ha la partida «Pajais bass abitabels» racolt 35%; per las legislativas da matg preves’ins ch’ella survegnia 15–19 % en l’entir pajais. 

En l’entir continent 
Pli profunda è l’analisa dal magazin emnil «L’Hebdo» (2) en ses numer dals 25 d’avrigl. Duas paginas (30–31) èn deditgadas ad in raschieni cun il politolog franzos Guy Hermet, anteriur professer da l’Universitad da Losanna e da l’Institut da studis superiurs internaziunals a Genevra. Hermet definescha il linguatg politic populist sco suonda: «In populist distingua adina ‘glieud buna’ e ‘glieud nauscha’. Sch’insatge va mal, vul quai dir che glieud nauscha s’opponia al bun ed al bain e ch’ins duaja be eliminar lezza glieud per che tut giaja puspè. Ils populists manegian che tut saja pussaivel, e quai immediat. Quest patratg cuntradi la realitad politica, la quala cumonda da gudagnar temp. Tut è cumplitgà, gist ussa na pon ins far nagut.» En il medem numer (pp. 42–43) commentescha Jacques Pilet ils success populists cun ils lartgs orizonts che caracteriseschan lez maister publicist romand: «La fevra naziunalista sa derasa en l’entir continent (…). Ins s’accorscha che Berlusconi giavischa il naufragi da l’Uniun Europeica (UE). Dacurt ha’l propost che lezza s’avria a la Russia; quai fiss il recept il pli segir per sepulir il project europeic.» L’autur fa lur allusiun als pajais na russ liberads dal communissem: «Là tem’ins dapli. Lez mund blessà da l’istorgia, anc adina agità da tensiuns tranter pievels cunfinants, scumbiglià en la paupradad malgrà ses success economics, basegna profundamain stabilitad ed ina francada loiala entras l’occident (…). En l’Ungaria ha la sanestra gist surventschì mala-paina ina dretga che guegliava il naziunalissem cun violenza. Ma ils victurs han stuì cumbatter sin lez stgalim, empermettend da negoziar puspè quel contract cun la Rumenia limitrofa ch’ils dus pajais avevan concludì cun stenta e fadia sut il squitsch da l’UE.» In crap da stgarpitsch è segir la minoritad ungaraisa da bunamain dus milliuns olmas en Rumenia; gist il manader da la coaliziun politica victoriusa deriva da Transilvania. 

Pliras identitads 
Pilet fa lur allusiun al dubius «Radio Marija» polac: «En Pologna (…) fa la Baselgia catolica finta da sa distanziar d’in radio catolic che derasa cun success a la champagna ina propaganda be tissi en-cunter l’influenza estra (…), sa drizzond ad in public identic a quel da Le Pen (…). L’anteriur minister da l’exteriur Bronislaw Geremek, ussa professer d’istorgia (…), ans ha ditg: ‘Il naziunalissem progredescha en l’Europa (…). Ins duai l’analisar manidlamain. El sa giustifitgescha tar glieud che ha pers l’orientaziun e tema per l’atgna identitad. El è perencunter privlus cur ch’el vegn instrumentalisà per excitar l’odi envers tschels.’ Ma co san manaders politics (…) persvader lur pievels che la ‘chasa cuminaivla’ da l’Europa pussibiliteschia a mintga uman da restar quel ch’el è? Disads da duvrar in linguatg raziunal e tecnocratic, èni strusch abels da tutgar quellas emoziuns profundas che nutreschan il naziunalissem (…). Gist Le Pen ha chattà in motto ch’operescha sco in’agra. El di: ‘Ristgai da siemiar!’ El ha presentì la forza da quest pled, ina speranza en fatscha a statisticas ed appels a la rigur. In’Europa en pasch ch’aspirass a la giustia, in’Europa fidaivla a l’identitad da ses pievels, era quai è in siemi. Ma nagin che l’exprima (…) cun la flomma basegnaivla (…). Visavi tuts Le Pens spetga l’ideal europeic dapertut ses poets.» En quest senn, ma a medem temp encunter la tradiziun unitara da Frantscha s’exprima ina politologa da lez pajais: «Jürgen Habermas ha punctuà: ‘ Il dretg civic democratic na sto s’enragischar en l’identitad naziunala ed è cumpatibel cun la pluralitad culturala; dentant basegna’l (…) ina cultura politica cuminaivla.’ Questa na pon ins acceptar sch’ella è colliada cun il model d’ina suletta naziun (…). Ins duai insumma acceptar che naziuns culturalmain differentas possian exister aifer la medema cuminanza politica. Quai pretenda in sulet rom da referenza, ma pliras appartegnientschas a domenas e champs culturals differents (…). Instrumentalisond la memoria en ils pajais orientals da l’Europa, han ins chaschunà in ‘return da l’istorgia’. Mintga gruppa pretenda sia atgna identitad aifer ina naziunala che sto pia esser multifara (…). Nus basegnain ferms simbols europeics, ferms avunda per surpassar las identitads localas (…). Be uschia pudainsa fundar ina vaira identitad europeica e forsa restrenscher il svilup da naziunalissems agressivs. L’UE basegna in’identitad visibla ed irresistibla, mitus uschè ferms sco quels che sustegnan las naziuns che la cumponan» (3). 

Rebels per amur da la giustia 
Almain in mitus cuminaivel europeic datti gia, dentant cun in’identitad differenta tenor la naziun. Quai è il mitus da l’uman che rebellescha per amur d’in ideal pli aut che la norma sociala. En Svizra avainsa Guglielm Tell; il cumandant da polizia Paul Grüninger (1891– 1972) pudess ins numnar in Tell dal 20avel tschientaner, perquai ch’el ha laschà entrar en Svizra, malgrà il scumond uffizial, tschients fugitivs persequitads dals nazis. I ha era dà rebelliuns spiritualas, sco quella da far Clau (1417– 1487) en la lingia da Francestg d’Assisi (1181–1226), in sontg fitg popular en l’Italia per ses «na» ad onurs e ritgezzas. Era Martin Luther (1483–1546), rebel encunter usits ecclesiastics gia cun sias tesas da Wittenberg, è stà ina ferma figura d’identificaziun en Germania. Le Pen ha demussà instinct politic ed absenza da scrupels tschentond sia FN sut il patrunadi spiertal nunmerità da Jeanne d’Arc (1412–1431), «la buna Lorenaisa» (François Villon) che ha stimulà e gidà il pretendent franzos al tron da Frantscha a cumbatter ses rival englais, considerà retg legitim, ed è lura morta sin stgandler. Ina figura essenziala dal passà scot è William Wallace († 1305) che ha manà la resistenza populara encunter l’occupaziun illegala englaisa ed è vegnì torturà e executà a Londra sco traditur. La prototipa da tuts quests e blers auters rebels per amur da la giustia è Antìgone, quella eroxa d’in drama dal Grec Sòfocles (5avel tschientaner avant Cristus) ch’appellescha a las leschas divinas, pli autas che las umanas, per sepulir sezza ses frar malgrà il scumond dal tiran. Gist lez ideal europeic da resistenza bain ponderada a normas socialas malgistas permet-ta da trair il cunfin tranter talas rebel-liuns legitimas e moviments xenofobs e naziunalists che gueglian l’odi encunter «la glieud nauscha» e 
cunzunt l’estra. 

1) Adressa: CP 2570, 1211 Genevra 2. Posta electronica: info@letemps.ch. 
2) Adressa: CP 3153, 1002 Losanna. Fax: 021 331 76 01. Posta electronica: hebdo@ringier.ch. 
3) Ariane Chebel d’Appollonia en: Anthony Pagden (ed.), The Idea of Europe, from Antiquity to the European Union, Cambridge (Cambridge University Press, ISBN 0-521-79552-4) 2002, pp. 188-190.