Proteger l’uman e la natira

(anr/ld) Suenter ina lunga e fitg cuntraversa debatta ha il cussegl naziunal decidì ier cun 119 cunter 62 vuschs d’entrar sin la nova lescha davart la tecnologia da gens sin il sectur extra uman. Quai munta in cumpromiss tranter il scumond general e la libertad da far diever da la tecnologia da gens tenor princips economics. La gronda part da la Partida populara e dals Liberals ha cumbattì la lescha cun il motiv ch’ella impedeschia la perscrutaziun. Grazia al sustegn da la Partida cristiandemocrata e da la sanestra è il project – che ha gia chattà il consentiment dal cussegl dals chantuns – vegnì  spendrà. 
La tecnologia da gens pudess esser in vair progress per l’avegnir. Ils perscrutaders vesan ina gronda schanza per pudair sviluppar meds e metodas per curar nauschas malsognas, fin ussa nuncurablas. La scienza crai schizunt da pudair meglierar cun questa tecnologia la situaziun d’alimentaziun mundiala. En vista a las grondas pussaivladads vulessan perscrutaders ensemen cun l’industria farmaceutica promover questa tecnologia en Svizra. 

Ina tecnologia cun ristgs nunenconuschents 
Damai che questa scienza cuntegna dentant blers ristgs, fin uss anc betg enconuschents, vulan il cussegl federal ed il parlament formular ina nova lescha en favur da la protecziun da l’uman, dals animals e da la natira. Gia fin uss existan prescripziuns da protecziun en la lescha davart la protecziun da l’ambient. En vista a la cumplexitad e sensibilitad ha il cussegl dals chantuns proponì da crear ina lescha speziala per la tecnologia da gens. I sa tracta da manipulaziuns en la genetica d’animals e da plantas, ma betg sin il sectur uman. La constituziun federala scumonda en ses artitgel 119 lett. 2a tuts geners da clonar ed intervenziuns en il patrimoni genetic da cellas schermigliantas e d’embrios. Tar organissems transfurmads geneticamain è il material genetic manipulà da l’uman en ina moda e maniera che na capita betg en la natira. 

Protecziun dal spazi da viver 
La finamira da la lescha è la protecziun da l’uman e da l’ambient cunter la periclitaziun tras la tecnologia da gens, dentant senza engrevgiar la perscrutaziun pli che necessari. Plinavant vul la lescha era impedir l’engion dals products derivants da questa tecnologia. Il consument duai avair l’infurmaziun necessaria e pudair decider tranter products transfurmads sin fundament da la tecnologia da gens e tals senza midadas geneticas. La lescha vul era tegnair quint da la dignitad da la creatira e garantir la protecziun dal spazi da viver dals animals e da las plantas. La lescha definescha era la responsabladad per ils donns chaschunads da questa tecnologia. Tgi che vul far emprovas cun organissems transfurmads geneticamain sto avair ina lubientscha dal cussegl federal. Tenor il sboz da la lescha duain las organisaziuns purilas, las uniuns dals consuments e las associaziuns per la protecziun da l’ambient disponer dal dretg da recurs. 
En la debatta d’entrada dad ier ha Heiner Studer (evang./AG), il president da la cumissiun, punctuà ch’il sboz suttamess al cussegl naziunal saja ina buna basa da discussiun per in problem actual, dentant fitg cumplex e sensibel. 

Controlla empè da scumonds 
Pierre Triponez (pld/BE) propona da na entrar en la materia. Las propostas da la cumissiun muntian plitost in impediment per la perscrutaziun, empè da la controlla necessaria. Gia oz stoppian products midads geneticamain vegnir marcads cleramain per ils consuments. El fa allusiun a l’iniziativa per la protecziun genetica ch’il pievel ha refusà l’onn 1998. Cun questa refusa haja il pievel svizzer dà liber la via per ina tecnologia cun in grond avegnir. Oz disponia la Svizra d’ina posiziun excellenta en la tecnologia da la perscrutaziun da gens. Sche la Svizra impedeschia la retschertga vegnian ils spezialists ad emigrar. Triponez è vegnì sustegnì da la dretga e da la lobi da l’industria farmaceutica. Diversas votantas e divers votants han punctuà l’impurtanza da la perscrutaziun per nossa economia. L’industria vesia en questa tecnologia in grond potenzial da svilup. Per la dretga va era la responsabladad – imponida quasi totalmain al producent – sco quai ch’ella vegn postulada da la cumissiun – me-mia lunsch. Opposiziun hai era dà cunter il moratori da tschintg onns per cultivar en il liber plantas transfurmadas geneticamain. 
Kathy Riklin (pcd/ZH) pretenda en num da la maioritad da la Partida cristiandemocrata (pcd) da respectar ils aspects etics. En vista als ristgs da la nova tecnologia dovri directivas cleras per la perscrutaziun, era sin il sectur extra uman. Era l’Uniun europeica haja formulà disposiziuns fitg restrictivas per la tecnologia da gens. 
Hans Widmer (pss/LU) punctuescha che la lescha en discussiun lubeschia la perscrutaziun e pleda en num da la Partida socialdemocrata (pss) d’entrar en la materia. 

Ina manipulaziun en il center da la vita 
Per cusseglier federal Moritz Leuenberger lubescha la tecnologia da gens ina intervenziun en il center da la vita. Schizunt pitschnas midadas pon avair grondas influenzas en la chadaina da nutriment. Nus stuain perquai esser conscients dals privels potenzials e procurar per ina saiv da segirezza en la nova lescha. Cun sias propostas vul il cussegl federal extender la protecziun da la natira, promover il dialog tranter promoturs ed adversaris e reglar la responsabladad per donns eventuals, senza impedir la perscrutaziun. 
Suenter ina debatta chargiada d’emoziuns e d’interess particulars ha il cussegl naziunal decidì cleramain d’entrar en la materia e ha refusà autras propostas.