«Pli nobel cun larmas»
Il testament musical d’Offenbach fascinescha

Da Guiu Sobiela-Caanitz

L’Opera statala da Vienna, bajegiada 1861–1869 sin cumond da l’imperatur, è in dals teaters musicals ils pli grondius e renumnads dal mund. Dapi 1993 represchenta’l adina puspè cun success «Les contes d’Hoffmann» da Jacques Offenbach (1819–1880), ina da las operas las pli curiusas ch’i dat, ma era senza dubi ina capodovra che fascinescha anc oz, sco ch’ella ha fascinà il public da la premiera 1881 en preschientscha da la vaiva dal cumponist. Curius è l’emprim il destin d’Offenbach, naschì a Cologna, che cun 14 sunava il cello uschè bain ch’il manader dal conservatori da Paris ha violà per el il scumond da surpigliar students esters. Dapi lur ha Offenbach vivì sco musicist a Paris enfin a la mort. Cun la fundaziun d’in agen teater è’l vegni ina pitga da la vita culturala parisera. El ha survegnì 1860 il dretg da burgais franzos e 1861 la distincziun da la Legiun d’onur. El era il divertider suprem da quella noblezza internaziunala che ha sa rimnada 1867 a l’Exposiziun mundiala da Paris. Tgi che vul enconuscher lezza societad sto leger «Nana», il roman realistic d’Émile Zola (1840–1902) publitgà 1880, gist avant la mort d’Offenbach. Però la Frantscha dals onns otganta n’era betg pli quella da noss cumponist, mabain ina republica naziunalista, fanatica ed antireligiusa. «Les contes d’Hoffmann», testament musical dal maister da Cologna, divertescha il public, dentant «cun aspects tragics ch’expriman la profunditad dal cumponist»*. Il titel da lezza opera la tschenta cleramain en l’ierta spiertala d’in scriptur mort 59 onns avant la premiera: Ernst Theodor Amadeus (Wilhelm) Hoffmann (1778–1822), grond ami dal vin che stimulava sia fantasia durant bavidas memorablas en l’ustaria da Lutter a Berlin. Hoffmann pativa da sia statura ordvart pitschna, bunamain da gnom – in pau sco Gottfried Keller (1819–1890). Hoffmann amava la chantadura Stella che l’ha tradì e bandunà. Sia sventira ha’l sublimà en trais raquints fantastics nua ch’in uman satanic ruina l’amur da l’erox, l’emprim per la poppa Olimpia, lura per la chantadura Antonia, finalmain per Giulietta, nobla prostituada veneziana. En l’opera d’Offenbach raquinta Hoffmann sias trais aventuras en la taverna da Luther (sic!) tar la bavida d’ina corporaziun studentica che chanta en chor il refrain da la ballada dal nanin Zac pitschen, allusiun a la statura dal scriptur. 

Il confiert da la lavur litterara
Il cumponist mussa co che mintga passiun da Hoffmann è provocada d’in diavel che cumpara sut la furma da trais umans differents. L’emprim, inventari d’instruments curius, persvada il poet da cumprar egliers magics ch’al tschorventan e l’impedeschan da percorscher ch’Olimpia è be ina poppa, inventada en in’ufficina cun tutta sort maschinas misteriusas; il decoratur da la tribuna viennaisa ha stgaffì ina culissa correspundenta fitg impressiunanta. La segunda incarnaziun dal satan è «docter Miracul» che cuntanscha la mort da la chantadura tuberculusa ch’el duess medegiar. Antonia ha empermess da renunziar a chantar per viver ventiraivla sco dunna da Hoffmann. Dr. Miracul la persvada empè da chantar puspè per cuntanscher la gloria; el fa schizunt discurrer la mamma morta d’Antonia, lura chanta questa enfin ch’ella mora. En il terz act aud’ins la renumnada «Barcarole» d’Offenbach, chantada da Giulietta e d’in amant davant ina culissa da chanals e gondolas. L’emprim giura Hoffmann ch’el na s’inamureschi mai d’ina femna venala. Ma il satanic Dapertut empermetta in diamant a Giulietta sch’ella cuntanscha l’amur da Hoffmann. Quai la reussescha uschè bain ch’il scriptur la regala sia olma. L’epilog da l’opera fa endament il dialog dal poet romantic franzos Alfred de Musset (1810–1857) cun sia musa ch’al di: «Ah! Frappe-toi le coeur! C’est là qu’est le génie!» («Batta tes agen cor! Là viva la genialitad!»). Era la musa da Hoffmann cumpara ed al di che l’amur en la vita saja in’illusiun ch’i dettia vairamain be en l’art, pia la litteratura. Il chor da students concluda: «On est grand par l’amur et plus grand par les pleurs» («Ins vegn nobel cun l’amur e pli nobel cun larmas»). La tenda croda sin Hoffmann vi da sia scrivania, entant ch’il public viennais applaudescha be fieu e flomma. 

* P. Walter Jacob, Jacques Offenbach. 5avla ediziun. Reinbek sper Hamburg (Rowohlt, ISBN 3 499 50155 4) 1997, p. 147.