Tenutas religiusas en l’Europa
Perscrutaziuns normadas en quindesch pajais

Da Guiu Sobiela-Caanitz

“Tge pensas da la religiun?” Avant var dus tschientaners ha Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) mess questa dumonda en la bucca da sia Gretchen. Oz vegn la religiusadad perscrutada d’in entir rom da la sociologia. Dapi la fin dal 20avel tschientaner cumparan retschertgas che pussibiliteschan da cumparegliar differents pajais areguard la tenuta religiusa. Tenor criteris normads han ins perscrutà 1990 25 pajais europeics e 1999 30; tranter ils tschintg resguardads pir 1999 sa chattan trais ortodoxs, numnadamain la Grezia, la Rumenia e l’Ucraina. Il sociolog polac Tadeusz Szawiel ha gist publitgà in’analisa ordvart condensada (1) basada sin ils resultats da 15 pajais, numnadamain ils trais menziunads, l’Austria, Frantscha, Germania (pajais federativs vegls e novs), Gronda Bretagna, l’Irlanda, l’Italia, ils Pajais bass, la Pologna, Slovachia, Spagna, Tschechia ed Ungaria. Ils resultats na lubeschan betg da definir tendenzas unifurmas. Pir l’examinaziun separada da mintga singul cas pudess gidar a l’interpretar.

Duas gruppas da pajais
L’emprima dumonda è simpla: “Essas vus religius, religiusamain indifferent u ateist?” Gia 1990 distinguev’ins pajais ferm indifferents cun blers ateists (Frantscha, Germania antruras communista e Tschechia) e quels, tuts catolics, cun var 2/3 da persunas religiusas (Austria, Irlanda, Italia, Pologna, Slovachia e Spagna). Nov onns pli tard era la religiusadad ferm diminuida en Gronda Bretagna (da 54 a 42%) e creschida en Slovachia (da 69 a 82%) sco er en ils vegls pajais federativs tudestgs (da 54 a 62%) e l’Austria (da 70 a 79%). Be en la Republica democratica tudestga (RDT), svanida 1990, ed en Tschechia ha il communissem “sragischà cun success las identitads religiusas” (p. 21) che han uschiglio survivì la dictatura ateista; 1999 sa definivan 75% dals Ucranais e 85% dals Rumens sco religius. Las cifras da 1999 zaivran tranter duas gruppas da vegliadetgna, ina da 18 a 29 onns e l’autra davent da 30 onns; en tuts pajais resguardads, danor l’Ucraina, è l’emprima main religiusa e pli ateista che la segunda. Szawiel: “En Grezia, Spagna, Gronda Bretagna e la Germania federala ‘veglia’ è la differenza tranter las duas gruppas da vegliadetgna uschè gronda ch’ella po signifitgar in chal d’identitad religiusa en l’avegnir da quests pajais” (p. 22).

Nua vala Dieu en la vita da l’uman?
La segunda dumonda da la perscrutaziun pertutga la pratica religiusa: “Ils pajais pauc attaschads a baselgias tradiziunalas èn ils medems nua ch’ins professescha main religiusadad, numnadamain l’anteriura RDT e la Tschechia, plinavant la Frantscha, Gronda Bretagna ed Ungaria. L’attaschadadad la pli derasada chatt’ins puspè en pajais catolics, numnadamain l’Irlanda, l’Italia, Pologna, Slovachia e Spagna (…). En Slovachia ha la pratica religiusa creschida en moda relevanta tranter 1990 e 1999” (pp. 23–24); quai deriva segir da la fin dal communissem che persequitava ferm la Baselgia catolica en Slovachia. La terza dumonda, fatga pir 1999, pertutga la frequenza da l’uraziun; la quarta e davosa dumonda tuna: “Quant relevant è Dieu en vossa vita?” e pretenda ch’ins respundia cun ina nota tranter 0 (nagina relevanza) e 10 (fitg impurtant). Szawiel: “Ord pajais catolics sa drizzan Polacs, Irlandais e Talians a Dieu fitg savens en lur vitas, sco era ils Grecs e Rumens ord pajais ortodoxs; il pli pauc fan quai ils Tudestgs ord l’anteriura RDT, Franzos e Tschecs (…). Cumparegliond ils onns 1990 e 1999, percorsch’ins paucas midadas tar la dumonda davart la relevanza da Dieu en la vita; qua datti trais excepziuns. In chal datti en Tschechia ed ils pajais tudestgs antruras communists; perencunter registrainsa en Slovachia in augment spectacular” (p. 26).

Nua prevala l’ateissem?
Co duain ins interpretar tut quai? Ins po dar explicaziuns parzialas almain areguard cas extrems. La mendra religiusadad da Frantscha deriva segir da l’anticlericalissem avert e l’ateissem zuppà dal stadi, cunzunt a la fin dal 19avel tschientaner ed enfin a 1940. Il minister franzos da l’educaziun ha concedì 1904: “La neutralitad [religiusa] è adina stada ina manzegna forsa necessaria” (2). Ils 8 d’october 1906 ha il medem politicher, vegnì entant minister da lavur, punctuà avant la Chombra da deputads: “Nus avain ans dà fadia da promover l’anticlericalissem. Nus avain sragischà la cardientscha da las schientschas umanas (…). En il tschiel avainsa stizzà glischs ch’ins n’envida mai pli” (3). 240 deputads encunter 128 han lura decidì che lez pled ministerial duaja vegnir affischà en mintga vischnanca da Frantscha. 1918 ha Paris gidà ad instituir la Tschecoslovachia sco in dubel da Frantscha, in stadi centralisà ed ateist basà sin il mitus d’in “pievel tschecoslovac”. Rotschas da funcziunaris tschecs èn rivadas en Slovachia, “nua ch’ins prendeva savens en mal lur indifferenza religiusa evidenta e schizunt lur mancanza da respect en lez reguard” (4). La differenza da tenuta religiusa è stada in motiv essenzial da las divergenzas tranter ils dus pievels. Ins duai anc declerar il success da l’ateissem communist en quella part da Germania ch’è tuttina stada la tgina da la refurmaziun e dals chorals evangelics. Ma gist il protestantissem tudestg è stà profundamain spussà dal naziunalsocialissem che ha promovì il moviment vasal dals “Cristians tudestgs”. Il reschim ha mazzà opponents curaschus sco il teolog profetic Dietrich Bonhoeffer (1906–1945). Suenter la guerra ha il protestantissem pudì sa refar en la Germania federala, dentant betg en la RDT communista; en ils tschintg pajais federativs novs è’l be pli ina minoritad. Ils plis catolics da lez intschess derivan da fugitivs da Silesia e d’autras cuntradas antruras prussianas. Perencunter deriva l’attaschadadad dal pievel slovac a la Baselgia catolica segir da la popularitad da lezza cur ch’il pajais viveva sut ils naziunalissems ungarais (enfin a 1918) e tschec e lura sut il communissem. Las perscrutaziuns resumadas da Szawiel davart quindesch pajais stimulassan da manegiar che l’avegnir dal cristianissem en l’Europa dependia per gronda part da pajais uschè differents sco l’Austria, l’Irlanda, l’Italia, la Pologna, la Rumenia, la Slovachia e l’Ucraina. Ma pussaivels èn dapertut tant indebliments sco era resvegls religius, e tals resvegls pudessan era succeder tranter ils milliuns musulmans da noss continent. Co vai vinavant? 

1) Tadeusz Szawiel, Glaube und Kirche en Europa, en: “Ost-West. Europäische Perspektiven” 2003/1, pp. 18–27. Adressa: Matthias-Grünewald-Verlag, Max-Hufschmid-Straße 4a, D-55130 Magonza. Fax 0049 6131 9286-26. Posta electronica: mail@gruenewaldverlag.de
2) Cità en: François Brigneau, Jules l’imposteur, F-81102 Castres (Présent) 1981, p. 123.
3) Cità en: François Brigneau (sco nota 2), p. 124.
4) Pavol Petruf, La Slovaquie. Paris (puf, ISBN 2 13 049151 0) 1998, p. 48.