L’Europa e la religiun
Stipular nossas valurs fundamentalas

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Tge plaz occupan las valurs religiusas en l’identitad da l’Europa? Ina revista tudestga ha gist publitgà in essai* che respunda da maister a questa dumonda. L’autur è Bronislaw Geremek, in dals acturs da la vieuta democratica en Pologna, anteriur minister polac da l’exteriur, oz professer d’istorgia da la cultura europeica en in’universitad da Warszawa.

La cuminanza sco tradiziun
La tesa centrala da l’autur tuna: “En il lung svilup da la construcziun europeica pon ins distinguer duas tradiziuns fundamentalas, l’imperi e la cuminanza” (p. 10). L’autur menziuna las disditgas dals imperis da Carl il grond (747–814), Carl V (1500–1558) e Napoleun (1769–1821); cunzunt quest davos “ha evocà sentiments ed aspiraziuns naziunalas en tut l’Europa, instradond la dominaziun da naziunalissems e stadis naziunals (…). Ils iniziants da l’integraziun europeica han refusà la tradiziun d’unificaziun imperiala” (p. 11). Geremek vesa “l’emprima furma d’unificaziun da cuminanza en l’Europa medievala colliada dal cristianissem (…). La cuminanza da religiun e cultura furmava lezza emprima unitad europeica (…) che ha realisà la separaziun tranter la pussanza mundana e la spirituala, tenor il cumandament da l’Evangeli da dar a l’imperatur quai ch’è da l’imperatur; questa norma distingueva lezza cuminanza da la cristianadad da l’ost e da l’islam. Las universitads medievalas univan ferm l’Europa cristiana; la rait da baselgias goticas pon ins anc oz vesair sco noda dal spazi europeic. L’unitad da la cuminanza europeica na cuntrascheva betg a la varietad da las monarchias che sa furmavan gist lezza giada sin la basa da lioms etnics (…). Da l’entschatta ennà acceptava l’Europa ch’ins possia construir l’unitad ord il pluralissem da las naziuns” (p. 12). L’autur n’excluda dentant betg la cristianadad da l’ost: “Ins stuess reflectar davart la participaziun da Constantinopel e la cristianadad da l’ost (…) als process da fundaziun da l’Europa” (p. 13). Geremek fa endament che gist l’uvestg da Siena Enea Silvio Piccolomini (1405–1464), il futur Pius II, ha duvrà il pled mundan “Europa” empè da “cristianadad” en sia allocuziun a la Dieta imperiala da Frankfurt 1454, sa referind expressivamain a Constantinopel ed als cristians limitrofs da l’Imperi tirc. Sco segunda furma istorica d’unitad spiertala menziuna l’autur “la cuminanza culturala d’elitas europeicas; (…) las ideas filosoficas dal scleriment abolivan tuts cunfins aifer l’Europa (…). Ils cunfins da lezza cuminanza eran quels da la rait da baselgias baroccas” (pp. 12–13).

Per in schlantsch nov
Geremek enclegia pia l’Uniun europeica (UE) sco ertavla da l’Europa medievala e da quella dal scleriment. Oz percorscha’l “il basegn da reflectar davart ‘il spiert da l’Europa’. Avant onns ha [il filosof ] Karl Jaspers scrit che lez spiert s’exprimia en la cumparegliaziun cuntinuanta da puntgs da vista, la destrucziun constanta da tesas acceptadas, il svilup d’ideas che sa cuntradian. A medem temp ha l’Europa tuttina stgaffì in tschert stgazi da valurs duraivlas, sco il respect da la dignitad da la persuna umana (…) e la solidaritad envers il proxim e sco basa da la politica sociala (…). Sch’il preambel d’ina constituziun europeica pudess formular l’unitad spiertala da l’Europa en moda (…) lianta, lura fiss ina tala constituziun (…) er in instrument d’educaziun aifer ed ordaifer las scolas” (p. 16). En quest senn citescha Geremek (pp. 16–17) il preambel da la constituziun polacca: “Il pievel polac, tuts burgais da la republica, tant tgi che crai en Dieu sco en la funtauna da la vardad, giustia, buntad e bellezza, sco tgi che n’ha betg questa cardientscha, mabain fa derivar lezzas valurs universalas d’autras funtaunas, (…) stipulescha la constituziun suandanta cun la schientscha da sia responsabladad avant Dieu u avant sia atgna conscienza”. L’autur commentescha e
concluda: “L’Europa è l’experientscha dal pluralissem filosofic e religius che ha stgaffì in spazi nua che las differentas confessiuns cristianas vivan cun il giudaissem, l’islam u il budissem (…). En las tensiuns culturalas e politicas d’oz duai l’Europa conciliar; ina tala influenza fiss ordvart relevanta. Pli impurtant ch’il text da la constituziun europeica è perquai il dialog davart il profil spiertal da l’Europa; in tal dialog n’ha fin oz betg accumpagnà l’integraziun europeica. D’el dependa il futur da l’UE sco cuminanza da pievels e d’umans” (p. 17). Na pudess ina tala reflexiun davart nossas valurs fundamentalas dar in schlantsch nov a la cooperaziun e convivenza tranter ils pievels da noss continent?

* Bronislaw Geremek, Europa am Scheideweg: Religion in der Welt der Politik. En: “Ost-West. Europäische Perspektiven” 2003/1, pp. 10–17. Adressa: Matthias-Grünewald-Verlag, Max-Hufschmid-Straße 4a, D-55130 Magonza. Fax 0049 6131 9286-26, Posta electronica: mail@gruenewaldverlag.de