Bernard da Clairvaux (1090–1153)
Teolog, fundatur d’abazias, padrin dals templiers

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Avant gist 850 onns, ils 20 d’avust 1153, en la claustra da Clairvaux, tranter Basilea e Paris, è mort avat Bernard entamez ses muntgs. Sia persunalitad n’ha betg dominà l’Occident be durant sia vita, mabain durant l’entir 12avel tschientaner, tras il stausch decisiv ch’el ha dà a dus urdens monastics novs, quel da Cîteaux (fundà 1098 en Burgogna) e quel dals templiers. Ses “Laud da Maria” ha influenzà la religiusadad da generaziuns. Cun la conduita ascetica da sia vita fascinava’l singuls e fullas; sia forza persvasiva duvrava’l per promover il spendrament dals carstgauns sco ch’el l’enclegeva. El cussegliava ed influenzava monarcs sco retg Curò III da Germania (†1152), papa Eugen III (Bernardo Paganelli, †1153) e retg Ludivic VII da Frantscha (†1180). Per nus, Europeans da l’entschatta dal 21avel secul, sveglia sia ductrina sentiments cuntradictorics. D’ina vart surpiglia e sviluppa Bernard la norma: “T’enconuscha tatez!”, valaivla oz sco en il temp da Socrates (470–399 a. Cr.). Ma l’avat da Clairvaux ha era giustifitgà e propagà la “guerra sontga” en ina moda che nus, uffants dal scleriment, pudain be refusar.

Encunter il quità da chaussas exteriuras
D’Aurelius Augustinus (354–430) ha Bernard surpiglià la norma d’enconuscher sasez. En l’urden da Cîteaux dueva ins cunzunt sa sfadiar en lez senn. Marie-Madeleine Davy, spezialista dal patratg medieval en l’Occident, punctuescha quest aspect da Bernard en l’essai ch’ella l’ha deditgà (1): “Bernard repeta savens la smanatscha da la Chanzun da las chanzuns (1,7): ‘Sche ti na t’enconuschas betg, sorta e va davent!’” (p. 112). En in predi di’l a l’uman: “Sche ti na t’enconuschas tatez sco ina creatura che ha survegnì il privilegi da la raschun, lura t’uneschas cun las muntaneras da bestga senza raschun. Sche l’olma n’enconuscha betg sia atgna gloria situada endadens, segua ella ses agen regl, s’adattond a las chaussas sensiblas exteriuras” (cità p. 111). Ina biografia nova da Bernard (2), elavurada dal medievist Peter Dinzelbacher, rapporta che l’avat haja reproschà in quità exagerà da talas chaussas als benedictins de Cluny (Burgogna) e Saint-Denis sper Paris; talas activitads als han sviads da la regla da s’enconuscher sasez: “Ins serva fin a quatter u tschintg tratgas da pesch; lur sosas e cundiments carmalan da mangiar memia bler (…). Bernard dumbra in’entira carta da tratgas variadas cun ovs. Igl è tut in daletg, tant per il palat sco era per ils egls (…). Bernard cumprova quai che millis autras funtaunas conferman: ‘Jau hai vesì a viagiond in avat cun passa sessanta chavals (…). I paress ch’el na saja il bab d’ina claustra, mabain il signur d’in chastè’” (p. 85). El crititgava er “las massas daners ch’ils paders investeschan en bajetgs ed ovras d’art, empè d’als dar als paupers (…). Lur baselgias han in’autezza exagerada, ina lunghezza nunditga, ina ladezza da memia (…). Lur ils chandaliers e candelabers cun lur perlas e pedras preziusas! (…) Tals objects devi vairamain; segir hani vilentà Bernard, per exempel il candelaber da bronz surdorà a Cluny, il chandalier surdorà da s. Romedi a Reims [nua ch’ins encurunava ils retgs da Frantscha, G. S.-C.], il mosaic dal palantschieu en lez dom u a Saint-Denis” (p. 86). En il medem senn dischapprovava l’avat la pussanza temporala dal papa.

“Figlias” e “biadias” da l’abazia
Bernard manegiava che talas chaussas exteriuras impedeschian l’uman da s’enconuscher sasez, pia d’ademplir ina premissa absoluta da ses spendrament. Perquai ha il giuven Burgognais tschernì Cîteaux 1113 e lura fundà Clairvaux 1115 sco “figlia” da Cîteaux. Il teolog renumnà Guillaume de Champeaux (1070–1121), uvestg da Châlons-sur-Marne (oz chapitala da Champagne), ha ordinà Bernard avat da Clairvaux. La claustra è creschida svelt: “Savens gieva l’avat a Châlons; el turnava cun in mantun novizs, clerics distinguids e scolads (…). Var trais onns suenter la fundaziun era Clairvaux creschì avunda per fundar sez in’emprima ‘figlia’ (…). Sut avat Bernard ha Clairvaux fundà bleras claustras; cur ch’el è mort devi 68 ‘figlias’ directas e 97 indirectas, pia 165, circa la mesadad da las claustras cisterziensas existentas” (pp. 37 e 39). Clairvaux aveva ‘figlias’ enfin a l’Irlanda, Svezia, Sardegna ed il Portugal, t. a. ad Alcobaça, forsa la pli renumnada oz pervi da l’amur tragica da prinzi Pieder da Portugal (1320–1367) ed Inês de Castro (†1355). Da las 68 abazias fundadas da Bernard eran 18 en la part dal reginam da Frantscha situada a nordost d’ina lingia Lyon–Paris–Calais ed 11 a nordvest d’ina lingia Lisboa-Bilbao. Bernard ha era fundà 3 abazias en la diocesa da Genevra da lezza giada; a Bonmont, en la vischnanca da Chéserex/VD, pon ins anc admirar l’antica baselgia claustrala. Sin giavisch da l’uvestg da Losanna ha ina ‘figlia’ da Clairvaux fundà 1138 l’abazia d’Hauterive/FR ch’exista anc adina. Avat Bernard era persvas che l’appartegnientscha activa e perseveranta ad ina claustra cisterziensa saja ina da las vias las pli segiras tar il sontg parvis. Per la paja stuevan ils muntgs da Clairvaux “viver en gronda stgarsezza, sa concentrond sin las valurs spiritualas, (…) en urden rigurus e silenzi profund, interrut be dal chant da psalms e la ramur da la lavur. Probablamain stuev’ins sa sfadiar per mintga buccada cun il terren pauc fritgaivel” (p. 40). In successur da Bernard, avat da Clairvaux 1157–1161, ha descrit “la spaisa usitada schizunt da Pasca, verdura cotga senza ieli e senza charnpiertg, fava ed arveglia cun paun d’avaina (…). Sco cumplement devi feglia da fau. Ils emprims cisterziens sbittavan la charn (…). Ma gist lezza rigur pareva a blers la meglra via tar il parvis” (pp. 41–42).

Per la “guerra sontga”
Bernard, avat d’ina “figlia” da Cîteaux, è era stà il padrin d’in urden monastic tuttafatg nov, quel dals templiers. 1129 a Troyes, lezza giada chapitala da Champagne, ha’l sa rimnà cun auters sis avats, dus archuvestgs e diesch uvestgs. Ina tractanda centrala da quella sinoda regiunala era la renconuschientscha d’ina confraternitad da nov chavaliers ch’avevan gia prestà ils vuts monastics e levan sa deditgar a defender la “Terra sontga” sut ina regla nova. Ina tala ha formulà Bernard sez, sa basond sin las isanzas da la confraternitad; il concil l’ha discutada ed approvada, sco era pli tard il papa. L’avat da Clairvaux ha plinavant scrit in tractat entitulà: “Als chavaliers dal tempel davart il laud da la chavallaria nova” per stimular auters da vegnir templiers. Dinzelbacher citescha intgins passus significativs: “Be enavant, chavaliers! Chatschai davent senza tema ils inimis da la crusch da Cristus! (…) Tge onur per ils victurs che turnan da la battaglia! Tge beadientscha sch’i moran cumbattend sco martirs! (…) Ta legra, ferm cumbattant, sche ti vivas e triumfeschas en Dieu! Ma giubilescha e ta gloria, sche ti moras e t’uneschas cun el! (…) In chavalier da Cristus mazza cun fidanza e mora cun fidanza anc pli ferma. Sch’el mora, nizzegia’l a sasez; sch’el mazza, nizzegia’l a Cristus” (pp. 118-120). L’autur commentescha: “Quai è forsa la propaganda la pli passiunada dal 12avel secul, in temp be fieu e flomma per cruschadas, en onur da la guerra sontga, la guerra gista, sco che catolics la defendevan dapi Augustinus” (p. 120). 1147 ha Bernard fatg part a Frankfurt da la dieta da l’imperi che ha decidì ina cruschada encunter ils Slavs pajauns en la Germania dal nordost. “L’avat ha scrit ina circulara ‘a tuts cartents’ davart lez appel, (…) stimulond da ‘prender vendetga dals pievels e d’extirpar ils inimis dal num cristian (…). La forza dals cristians sa pina per destruir tuttafatg quels pievels u per als convertir irrevocablamain’ (…). Ins n’astga concluder nagin patg cun els (…) ‘fin che lur religiun u lur pievel saja destruì’” (p. 302).

“Smaladì saja retg Ludivic!”
Era 1147 ha Bernard fatg in viadi da propaganda tras la Frantscha dal nord e la Germania dal vest, pregiond per la cruschada en ‘Terra sontga’ proclamada d’Eugen III. Ma las armadas dals retgs Curò e Ludivic han fallà en l’Orient dal tuttafatg. “Bernard era stà l’olma da l’interpresa; el ha sentì ch’ins l’odiava (…). En la mort aveva’l tramess millis umens, persvas sco el d’arrivar directamain cun questa via en il sontg parvis (…). Ma almain in poet exprima mintgatant la dolur dals relaschads (…). In trubadur da lezza giada formulescha uschia il plant d’ina giuvna che desperescha da vesair a turnond ses amant cruschader (…): ‘A mai resta be blera dolur, encreschadetgna e bragim. Ah! Smaladì saja retg Ludivic!’ (…). Suenter 1150 è chalà il dumber da las claustras fundadas da Clairvaux” (pp. 328–330). Il trubadur en dumonda era da l’Aquitania, cun ses pievel pauc sensibel a la religiusadad 
cisterziensa; là a Bernard fundà fitg paucas abazias, be ina aifer ils cunfins da l’Aquitania d’oz. Gist la regina Nora (†1204), ertavla da l’Aquitania, prendeva si la vita pli lev; durant la cruschada ha’la sa scagnada cun ses um retg Ludivic. I para che Bernard haja lura cusseglià l’annullaziun da la lètg, sentenziada 1152 d’in concil regiunal.

Cruschada e “dschihad”
Cun l’emprima cruschada 1097–1099 e cunzunt cun la segunda 1145–1148 han ils musulmans orientals surpiglià ed adattà a l’islam l’ideal cristian medieval da “guerra sontga”: “Prest hani conuschì il coc religius da las cruschadas, perquai ch’ils cruschaders profanavan aposta lieus islamics da cult e cultura, transfurmond adina puspè moscheas en baselgias e destruind bibliotecas (…). Ils musulmans han reagì faschond reviver il vegl patratg coranic da ‘dschihad’ (…). Da vegl ennà conuschevan els il cumbat interiur encunter atgnas flaivlezzas, (…) l’uscheditg ‘dschihad grond’. Daspera prescriva il Coran (…) premura per derasar l’islam, il ‘dschihad pitschen’, il conflict collectiv tranter il mund musulman e tut tschels intschess, (…) fundament da lezza religiun da l’entschatta ennà. Domaduas furmas da premura eran colliadas; perquai n’astg’ins tuttina betg simplifitgar lezza noziun translatond ‘dschihad’ cun ‘guerra sontga’ (…). Sco duair da mintga musulman saun valeva il cumbat per stgatschar in agressur ch’aveva conquistà in intschess islamic. Manegià n’era dentant betg be il cumbat encunter cristians, mabain gist era quel encunter ils inimis interns da la cardientscha” (3). La cruschada pregiada d’avat Bernard e manada dals retgs Curò e Ludivic ha la finala provocà la reacziun victoriusa dal “dschihad pitschen” manà da Nûr ad Dîn, retg da Damascus (†1174). Tant el sco ses successur, sultan Salah ad Dîn Jûsuf al Ajubì (Saladin, 1138–1193) sa preschentavan gugent sco defensurs da l’islam. Nus avain vesì ch’avat Bernard na pregiava betg be la cruschada, mabain er il cumbat dal muntg per enconuscher sasez ed encunter la distracziun atras chaussas exteriuras, e ch’el derasava cun premura la religiusadad cisterziensa da Portugal enfin en Svezia. Paradoxalmain po’l pia valair sco in precursur e schizunt in chaschunader dal “dschihad” sirian dal 12avel tschientaner.

1) Marie-Madeleine Davy, Bernard de Clairvaux. Segunda ediziun, Paris (Éditions du
Félin, ISBN 2-86645-066-3) 1990.
2) Peter Dinzelbacher, Bernhard von Clairvaux. Darmstadt (Wissenschaftliche Buchgesellschaft) 1998.
3) Nikolas Jaspert, Die Kreuzzüge. Darmstadt (Wissenschaftliche Buchgesellschaft,
ISBN 3-534-15129-1) 2003, p. 71.