Daco lez odi?

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

Ils 11 da settember 2001, avant gist trais onns, han terrorists suicidis islamists mazzà var 3000 umans a New York e Washington. D’avrigl a fanadur 1994, avant passa diesch onns, ha in genocid, pinà manidlamain, fatg passa in mez milliun unfrendas, cunzunt d’etnia tuzi, en il pitschen stadi african da Ruanda. Ma ils 3000 morts en dus centers politics, economics e demografics da la superpussanza han spaventà ed agitan anc adina il mund bler dapli ch’il mez milliun nairs mazzads sper l’equator. Davart lez genocid chatt’ins mo varsaquantas publicaziuns duvradas da spezialists e da tgi che duai derscher ils umans inculpads. En trais onns han ins deditgà cudeschs, artitgels e discurs indumbrabels a quai ch’ils Americans numnan «9/11» u «Nine Eleven». Cun la distanza da trais onns ans dastgainsa pruvar d’analisar quels mal-fatgs da terrur a moda relativamain objectiva. Co è ina gruppa da fundamentalists intelligents e fanatics vegnida adaquella d’assassinar millis conumans nunenconuschents, da sang fraid e senza distincziun? Entamez stattan duas dumondas: Pertge gist ils Stadis unids (SU)? Tge vulan cuntanscher ils auturs da tals acts da terrur? 

Cunter ils Stadis unids 
A l’emprima dumonda respunda il schurnalist canadais Peter Scowen en in essai cumparì l’emprim per franzos a Montréal e lura per englais a Toronto; l’autur, naschì a Montréal, è pia francofon u biling. Ils citats sutvart èn translatads da la traducziun tudestga (1), redi-gida tenor la versiun englaisa actualisada da Scowen sez. Quest fa endament la reacziun da la scriptura americana renumada Susan Sontag: «Ils 11 da settember steva ella a Berlin, sco giast da l’American Academy; suenter ils attentats è ella restada 48 uras avant la televisiun. Ils 15 ha la ‘Frankfurter Allgemeine Zeitung’ publitgà in artitgel vaira lung da Sontag (…) davart ils commentaris en ils SU (…): ‘Nua è la confessiun ch’i saja stà (…) in’attatga encunter ils SU, la suletta superpussanza dal mund (…) e ch’ins haja fatg lezza attatga pervi da la politica, ils interess e las acziuns dals SU?’ L’autura (…) ha pia intimà ils Americans d’examinar la politica da la regenza da Bush e sias antecessuras per tschertgar indizis che declerian daco ch’il terrorissem haja tutgà burgais innocents?» (p. 18). Sin quai ha l’autura «survegnì ‘bleras brevs viladas’ nua ch’ins l'insultava sco traditura da la patria che veglia perstgisar ils attentats. Ella ha stuì replitgar a lezza disfamaziun illoiala (…): ‘Quai ch’è succedì ils 11 da settember è in malfatg orribel; i ma fa surstar che jau stoss dir quai expressamain per ch’ins sappia ch’igl è mia persvasiun» (p. 19). Ma blers han manegià sco Sontag. Ina professuressa pensiunada da l'universitad da l’Oregon: «Nus stuain scuvrir ils motivs da lez odi snuaivel encunter ils SU e chattar pussaivladads d’acziun che na provocheschian anc dapli odi per pliras generaziuns» (p. 25). Quai fa Scowen sco Canadais, pia burgais d’in pajais limitrof da la superpussanza, cun in linguatg cuminaivel, ma in pajais bler pli flaivel che sto adina resguardar quai che ses ferm vischin fa. Noss autur rapportescha pia d’acziuns americanas encunter pajais islamics en la segunda mesadad dal 20avel tschientaner.  

Motivs da ravgia 
Per l’emprima acziun dals SU encunter in pajais islamic han ins dà la culpa lezza giada a la Gronda Bretagna. Pir dapi 2000 san ins ch’igl è stà vairamain l’ovra da la «Central Intelligence Agency» (CIA) americana e che Londra l’ha be furnì l’occasiun d’agir. «Suenter la segunda guerra mundiala controllava la regenza britannica la producziun iranaisa da petroli sur la ‘Anglo-Iranian Oil Company’ (AIOC). 1951 ha il naziunalist militant Mossadeg surpiglià la pussanza (…). El sbittava l'occident, cunzunt la Gronda Bretagna, pervi da sia maniera da sfruttar las reservas iranaisas d’ieli (…). El era l’emprim politicher dal Proxim Orient che ha sa vieut encunter la preschientscha da l'occident en la regiun; perquai l’han ils Iranais gugent fin oz (…). Sia refusa da sa suttametter a l'occident è stada in tal schoc per il spiert dal temp ed ha chattà in’accoglientscha uschè buna en il Proxim Orient ch’il magazin [american] da novitads ‘Time’ ha elegì Mossadeg 1951 ‘l’um da l’onn’. En l’artitgel correspundent l’ha ‘Time’ schizunt numnà in ‘George Washington iranais’, constatond ch’el exprimia in'ostilitad creschenta da la regiun encunter l’America (…). L’emprima acziun uffiziala da Mossadeg sco emprim minister è stada da naziunalisar l’AIOC» (pp. 137–138). Sin quai ha Londra supplitgà ils SU da gidar. Pir 1953 ha il president nov elegì american Dwight David Eisenhower (1890–1969) incumbensà la CIA d’organisar in putsch encunter Mossadeg. Quai è succedì aifer paucs mais. Cun l’agid da la CIA ha il retg stgaffì ina polizia politica «uschè brutala che l’organisaziun ‘Amnesty International’ ha numnà l’Iran 1976 il stadi il pli repressiv dal mund» (p. 147). Sco reacziun ha la revoluziun islamista da 1979 stabilì in reschim ordvart clerical. Pir 2000 ha la ministra americana da l’exteriur laschà valair: «La regenza d’Eisenhower resguardava ses agir sco giustifitgà da motivs strategics (…). Dentant ha il putsch chaschunà in regress tar il svilup politic da l’Iran. Oz chapesch’ins tgunsch il fel da blers Iranais pervi da lezza intervenziun americana en ils affars interiurs da lur pajais» (cità p. 148). 1980–1988 ha president Ronald Reagan (1911–2004) gidà l’Irac da Saddam Hussein cun armas e cussegls strategics en sia guerra cunter l’Iran. Pir 1991, en la segunda guerra dal golf, han ils SU sa vieuts encunter il dictatur da Bagdad, bittond u tirond 85 500 tonnas da bumbas sin l’Irac. «Lur èni partids, laschond senza protecziun blers dissidents ch’avevan sa revoltads encunter Saddam per suandar ils appels da president George Bush senior» (p. 162). 

In’ideologia totalitara 
Tut quai, senza emblidar l’agid dals SU a l’Israel, declera pli ch’avunda la ravgia da blers en il Proxim Orient encunter ils SU. Ma la superpussanza e ses alliads, sco la Spagna, n’èn betg las sulettas schibas da la terrur criminala dals islamists. Lezs han organisà attentats sanguinus er en pajais islamics sco la Tunesia, il Maroc e l’Indonesia. Quels da Bali, ils 12 d’october 2002, han fatg 202 unfrendas e blessà passa 300 umans, intgins grevamain. L’insla sezza ha ina maioritad indua, ma ils attentats sa drizzava cleramain encunter la toleranza e convivenza religiusa en l’Indonesia che cun bunamain 210 milliuns olmas (86,9% musulmans) è il pajais islamic il pli grond dal mund. Ils auturs da tuts lezs attentats als realiseschan unfrind lur atgna vita e quella d’in dumber illimità da conumans. Lezs fanatics fan part d’ina rait globala da terrur muventada d’in’ideologia totalitara. L’islamissem n’è betg l’islam. L’islam è ina religiun ch’ins po cumparegliar cun il cristianissem u l’induissem. L’islamissem è ina visiun politica dal mund, basada sin l'interpretaziun dispitaivla d’ina religiun; el sumeglia pia a quel «nacionalcatolicismo» che ha victorisà 1939 en Spagna sco «cruzada» cun la devisa: «Por el Imperio hacia Dios» («Atras l’imperi vers Dieu»). Ils victurs da 1939 han organisà ina repressiun che ha fatg tschientmillis unfrendas, ina cifra ch’ins po cumparegliar cun il mez milliun dal genocid en Ruanda. Ma la terrur «por Dios y por España» furiava mo tranter Gibraltar e las Pireneas. 

Attatgar civilists ord il zup
La terrur islamista pudess tutgar mintga lieu dal mund. Ella va enavos enfin a l’Egipzian Hassan al Banna (1906– 1949), fundatur 1928 dal «Moviment dals frars islamics» («Haracat al ihuan al muslimun») e tat dal Genevrin Tariq Ramadan. Banna ha scrit in essai, anc adina fitg derasà, nua ch’el «giustifitgava» il diever general da la terrur ord il zup, en-tant che l’islam classic prescriva da na attatgar nagin civilist e d’alarmar ordavant l’adversari. Il politolog Harald Müller (Universitad da Francfurt/Main) rapportescha en ses essai davart ils 11 da settember (2): «Ils schefs d’Al Qaida manegian da far ina guerra defensiva encunter ina cruschada militara, politica, economica e culturala da pussanzas materialmain superiuras encunter l’islam e ses fidaivels. Quests èn persvas che lezza cruschada cuzzia dapi seculs ed haja mess ils davos musulmans observants en ina posiziun ordvart desperada, pervi da l’allianza victoriusa dals pajais da l'occident, manads dals SU, cun las regenzas malfidaivlas dals pajais islamics (…). Tar il ferm inimi vesan els sco punct flaivel ch’el saja pupragnà, quaidus ed engurd, pervi da sia cultura senza religiun, secularisada, lontana da Dieu (…) e che la voluntad politica da l'occident e da sia superpussanza saja indeblida tar vistas da perditas relevantas, sang, mort e suffrientscha. Questa valitaziun deriva da la tendenza 
adina pli evidenta dals SU e cunzunt da lur forzas armadas d’acceptar il cumbat mo (…) sch’el garanteschia ina reducziun marcanta da lur atgnas perditas. Las retratgas americanas da Libanon 1983 e Somalia 1993 han mussà cleramain als islamists nua ch’els hajan bunas vistas. Igl è tipic ch’attentats da suicidis (…) han intimà la regenza da ‘falcuns’ da  Reagan da sa retrair [1983] da Libanon (…). Il punct flaivel da l'occident e cunzunt dals SU saja sia populaziun civila senza protecziun e sia infrastructura economica, tecnica e da communicaziun. Ils terrorists quintan era cun la perdita economica che resultia dals attentats e da lur consequenzas psicologicas (…). I spetgan che la tema da la populaziun sforzia a la fin ils politichers da ceder. I fan quint che l'occident e schizunt ils SU na sajan betg zais avunda per supportar a pli lunga vista fridas novas e sanguinusas, cun bleras unfrendas, e l’intschertezza areguard la data e sort dal proxim mazzament» (pp. 80 e 82–83). 

La regenza da Bush n’enclegia betg 
Igl è pia cler ch’ils SU stuevan reagir a las attatgas da terrur e dastgavan spetgar la solidaritad da la cuminanza internaziunala. Cun l’invasiun da l’Irac hani dentant tschernì ina via tuttafatg sbagliada, perquai ch’i n’han insumma betg resguardà la psicologia musulmana. Quai declera Bassam Tibi, politolog ed orientalist islamic da derivanza siriana (universitads da S. Gagl e Göttingen) en ses davos essai (3): «Cur che Napoleon ha conquistà Cairo 1798, (…) èn ils musulmans vegnids e restads conquistads (…). En la schientscha islamica èsi in’umiliaziun culturala che ha sa repetida [2003] cun la conquista da Bagdad tras truppas cristianas americanas (…). En quest context na midi insumma na-gut che Saddam era in dictatur sanguinus; relevant èsi ch’el n’era betg mo musulman, mabain il regent da Bagdad, (…) antruras gloriusa residenza da Harun al Raschid, il pli grond calif da l’islam, e chapitala da la civilisaziun islamica. Ils 9 d’avrigl 2003 vegn ad ir sco ina gronda umiliaziun dals musulmans en l’istorgia da las relaziuns globalas tranter l’islam e l'occident. La regenza da president Bush n’enclegia betg questas colliaziuns. Co ch’ils blers musulmans resguardan la guerra da l’Irac, quai po la glieud da l'occident chapir be tegnend quint da lur visiun dal mund. 
L’islam è religiun e civilisaziun enina; la concepziun correspundenta dal mund sa basa perquai sin fundaments religius. Quai n’enclegian ils Europeans betg, perquai che la religiun ha pers sia relevanza tar els. A blers (…) èsi tuttina ch’ins transfurma baselgias en martgads da pileschs u en discotecas (…). Quels Europeans che patratgan en questa guisa na pon chapir che la concepziun dal mund en autras culturas provegn cunzunt d’ina funtauna religiusa» (pp. 47–48). L’autur tira las consequenzas: «L’opiniun publica en il mund da l’islam è inclinada vers Bin Laden pli che vers ils SU. Perquai èsi impurtant da la tractar cun la prudientscha correspundenta; uschiglio gidass ins ad anc rinforzar l’odi encunter l’America (…). La discussiun davart ina reacziun adequata a la smanatscha da la terrur islamista sto resguardar era la percepziun dals musulmans. Ina tala moda d’agir na chatta betg tar Bush e ses cussegliaders» (p. 152). Tibi s’exprima cleramain era da-vart l’«intifada», q. v. d. la resistenza palestinaisa a l’Israel: «La politica exteriura dals SU sto sa preparar a metter fin a la violenza politica cunter ils Palestinais; questa (…) rinforza l’odi cunter l'occident, (…) il qual na po lubir als islamists da gudagnar l’intifada (…). L'occupaziun militara israeliana opprima ils Palestinais uschè ferm che blers vegnan islamists per renitenza» (pp. 36–37).     

Defender la democrazia 
Ina sort «intifada», infiltrada dals islamists arabs, opponan Tschetschens a l’oppressiun russa. Il cumbat necessari da Russia encunter la terrur n’astga betg zuppar il fatg che la guerra da Putin en Tschetschenia sumeglia adina dapli ad in genocidi. «Olivier Dupuis, commember dal Parlament european (PE) per la Belgia, è trumpà e vilentà pervi da la tenuta dals politichers europeans; quests reproschan avertamain malfatgs da guerra encunter Palestinais a l’Israel, ma taschan en fatscha als passa 160 000 morts da la guerra en Tschetschenia» (4). Harald Müller commentescha: «La politica da l'occident areguard ils dretgs umans vegn uschia anc pli pauc credibla tar ils musulmans» (p. 191). Excepziuns èn Otto von Habsburg e Reinhold Messner, anteriurs commembers dal PE, sco er ils presidents communals da Firenza e Roma, che sustegnan in appel per la pasch en Tschetschenia (5). Lez conflict, sco quels da Palestina e l’Irac, è la meglra reclama per Al Qaida. Noss 
continent, nua che milliuns musulmans vivan, en contact a sid e sidost cun pajais islamics, basegna la pasch cun l’islam. Tibi: «Dialog e resistenza na sa cuntradian en questa situaziun betg. Carl il grond ha tschentà criteris en lez senn. Cun il calif da Bagdad Harun al Raschid, il qual na fascheva betg guerra a l’Europa, ha il Francon manà l’emprim dialog cun l’islam, entant ch’el cumbatteva la politica d’expansiun dal retg [arab, G. S.-C.] da Córdoba (…). Sche l’Europa vul restar europeana, na dastgan ils Europeans (…) renunziar a l’identitad occidentala da lur continent (…). I basegna toleranza per l’islam, ma ina democrazia pronta da sa defender encunter l’islamissem» (pp. 99 e 102–103). 

1) Peter Scowen, USA. Ein Schwarzbuch, Minca (dtv, ISBN 3-423-24414-3) 2004. 
2) Harald Müller, Amerika schlägt zurück. Frankfurt/Main (Fischer Taschenbuch Verlag, ISBN 3-596-15774-9) 2003. 
3) Bassam Tibi, Der neue Totalitarismus. Darmstadt (Wissenschaftliche Buchgesellschaft, ISBN 3-534-17356-0) 2004. 
4) Angst vor Kindern? En: «Bedrohte Völker» 2/2004, p. 37. ISSN 0720-5058. Adressa: Redaktion, Postfach 233, I-39100 Bulsaun. Telefon e fax: 0039 0471 972240. Posta electronica: redaktion@gfbv.it. 
5) Infurmaziuns: http://www.radicalparty.org/welcome2.html