Privel ignorà

da Rafael Camenisch

Tgi che pretenda oz anc che la tecnologia da func mobil na fetschia nagins donns a la sanadad n'è betg mo mal infurmà, mabain er naiv e senza la vista da tge che capita ozendi sin il sectur da la telecommunicaziun da func mobil.

Dapi l'introducziun dal natel D cun il sistem Global System for Mobile communication (GMS) en ils onns '90 èn las premias per las cassas da malsauns en Svizra creschidas mintga onn per rodund 10%.
Gia I'onn 1992 ha in studi da I'uni Berna demussà en connex cun l'emettur d'undas curtas da Schwarzenburg che la radiaziun da quest emettur chaschunia tar uffants grevas flaivlezzas da concentraziun e dad emprender. In studi a lung temp (tals n'existan gnanc segund las explicaziuns da firmas da telecommunicaziun!) davart la radiaziun en l’ambassada americana a Moscau che ha cuzzà 22 onn ha mussà: i ha dà 5 giadas dapli disturbis da durmir che normal, 8 giadas dapli malsognas psichicas cun depressiuns, 10 giadas dapli suicidis e quasi tut la glieud è morta da cancer u accidents.
L'october 2002 ha ina gruppaziun da medis da tuttas direcziuns da la Germania constatà en ses "Freiburger Appell" in augment rasant e dramatic da differentas malsognas grevas e cronicas u disturbis psicosomatics. Quella gruppaziun da medis scriva en ses rapport a la politica e publicitad ch'els na sappian betg snegar il connex cun antennas da natel.
Il consum dal medicament Ritalin che quietescha, far vegnir pli alert u proclamescha sentiments da cletg, gist segund situaziun, è s'augmentà tenor l'uffizi da sanadad federal da la Svizra davent da 1996, l'onn da l'introducziun dal func mobil cun ina rait cumpletta per l'entir pajais, per 690% per onn! Il dumber da clients en vegliadetgna d'uffant crescha mintga onn per 470%. Interessant en quest connex èsi tranter bler auter da savair che multis da farma sco Novartis han fatg provas cun medicaments sco Ritalin gia dapi 1992 per exempel a Schwarzenburg.
Il professur svedais Leif Salford ha chattà or che la barriera tranter sang e tscharvè sa s’avra sut l'influenza da la radiaziun: tissis, medicaments e substanzas nuschaivlas pon entrar en il tscharvè ed al donnegiar - e quai tar radiaziuns sut las valurs lubidas.

Professer Peter Semm da Frankfurt ha gia mussà 1996 en experiments cun utschels che 60% da las cellas da gnerva reagescha fauss - e quai tar ina valur da radiaziun lunsch sut il cunfins legals. 
Questa glista sa schess prolungar quasi senza fin. Tgi che na crai betg en il donnegiament entras il func mobil, na vul simplamain betg vesair quel.

Valurs legalas bler memia autas 
Tar las valurs da radiaziun en Svizra vegni differenzià tranter quellas en lieus, nua ch'i ha savens glieud ed auters lieus. Tar la gruppa dals emprims lieus (per exempels chasas, scolas u biros) vala ina limita da 4 Volt pro meter (V/m) tar ina frequenza da 900 Megahertz (Mhz), sco per exempel Sunrise l'ha, e 6 V/m tar 1800 Mhz cun la quala Orange lavura. En auters lieus (ordaifer vitgs, en guauds, en las muntognas etc.) sa numnan las cifras correspundentas 41 respectivamain a 58 V/m. Questas limitas valan dapi il favrer 2002 en Svizra.
Tar la fixaziun da questas cifras han ins be resguardà effects termics, pia sch'il corp daventa tar tge radiaziun quant pli chaud. Ins n'ha dentant betg resguardà effects atermics u biologics. Pli grev che motivs da sanadad han las pussaivladads da la termologia giugà tar questa decisiun.
Differents studis han dentant demussà cleramain e senza laschar dubis u eventualitads che persunas daventan gia malsaunas tar ina radiaziun 0,06 V/m! Dr. Lebrecht von Kitzling da I'uni Lübeck tar quests resultats: "I cumenza en general cun disturbis da concentraziun, difficultads da concentraziun, va vinavant cun disturbis da ritmus dal cor, givlar en las ureglias e reacziuns allergicas." Tut quai tar ina radiaziun ch'è 7 enfin 10 giadas sut las limitas legalas! Davent dad ina valur da 0,4 V/m mussan 10% da l'entira populaziun problems da sanadad gravants.
Pli auta che la radiaziun è e pli ditg ch'insatgi sto supportar questa e cun pli grevas consequenzas per la sanadad ch'ins sto tegnair quint. Ma il pir: per il funcziunar da natels bastass ina radiaziun da 0,00015 V/m. Ma perquai che la glieud vul anc pudair telefonar en la 5avla auzada sutterrana e sin mintga piz, sto la radiaziun esser pli auta.

IL DESASTER CUN UMTS
A la fin da 2002 devi en Svizra rodund 8000 antennas da natel, a la fin da 2003 il dubel. Per introducir la nova tecnologia cun il num UMTS dovri anc 12000 ulteriuras. E per che questa cifra bastia e la tecnologia funcziuneschia, sto la radiaziun muntar dapertut, en mintga chantun da la cuntrada, 4V/m. Quai munta nagut auter che mintga lieu fiss en il futur sco da star oz gist sper ina antenna da natel: in desaster strusch imaginabel per la sanadad da l'entir pajais! Sch'ins na vuless betg augmentar la forza da la radiaziun, ma tuttina cuntanscher il medem effect, stuessi dar mintga 300 meters ina antenna da func mobil.
Il cussegl federal ha dentant stuì prolungar la durada da l'installaziun da tut las antennas previsas. Il motiv: il pievel ha cumenzà a dir NA.
Quai n'è dentant betg uschè simpel perquai che politica (federala u communala) ed economia lavuran maun in maun. E la pressa ch'è na po betg surviver senza inserats sto per grondas parts desister da scriver a moda critica davart il svilup dal func mobil. Universitads vegnan per part sponsuradas da firmas da func mobil, uschia è Sunrise per exempel il sponsur principal da I'uni Berna. La consequenza e logica: Be resultads "amiaivels" da studis chattan la via a la publicitad.

Schliaziuns, cussegls e telefons senza corda
Per blera glieud vali da sa dustar cun tuttas armas encunter antennas da natel. I dat dentant uniuns che sustegnan da scriver protestas encunter dumondas da bajegiar antennas da natel e che sustegnan er en dumondas giuridicas. Talas uniuns han savens la funcziun d'in post da cussegliaziun. L'onn 2002 hai dà protestas encunter varga 90% da las dumondas dad eriger antennas.
A lunga vista stoi dar novas tecnologias ch'èn main donnegiantas. Auter na funcziuna quai betg. I na va er betg da vulair pruvar UMTS insaquants onns e suenter retrair: gia ussa han ins pajà bleras milliardas francs (al stadi bainchapì) per ils dretgs da concessiun.
Sa proteger po mintga persuna cun desister dad in handy, cun laschar mess giu il natel uschè savens sco pussaivel, en scadin cas betg durmir sper il handy, discurrer be uschè ditg sco necessari cun el, scriver be ils SMS che ston esser e na far diever dad el en l'auto (er pervi da la radiaziun). Ulteriur èn er telefons "normals" senza cabel uschè donnegiants sco d'avair in'antenna da natel en chasa!

Ulteriuras infurmaziuns en l'internet: www.gigaherz.ch e www.buergerwelle.ch 
U tar l'uniun: Privel smog electric Surselva, Chascha postala 30, 7130 Glion; Rita Cadruvi, media da la medischina natirala, 081 925 43 04, u Francestg Friberg, cussegliader da sanadad, 081 941 24 19.